World's Last Chance

Kubambila Myoyo a Mizeezo ku Kuboola kwa Yahushua kwa Kavwumbu!

Kubambila Myoyo a Mizeezo ku Kuboola kwa Yahushua kwa Kavwumbu!

Eeci cibalo tacili ca WLC. Eelyo notubelesya zilembedwe aabalembi balaanze lya nkamu, tusimba buyo zyeezyo zyeendelana 100% a Bbaibbele a lusyomo lwesu cino ciindi munkamu ya WLC. Aboobo eezyo zibalo inga zyalanganyigwa kuti nzya nkamu ya WLC. Twakalelekwa kapati amulimo wabalanda ba Yahuwah banjaanji. Pele tatukulwaizyi ndinywe nobeenzuma kutalika kubala zyaalembwa abantu aabo. Eezyo nzibaalemba, twakazigwisya mumalembe eesu nkaambo kanjaanji zililubide akubaa tumpenda. Cintu cuusisya ncakuti tucilangaula mbungano yamilimo iitakwe kampenda. Ikuti konyandidwe nkaambo ka [zibalo/milumbe] iitali ya WLC, kobikkila maanu ku Tusimpi 4:18. Kuteelela kwesu nkwakuti kasimpe Kakwe kalazyokoloka, eelyo mumuni nuuyaa kumwesya munzila yesu. Tulakayandisya kasimpe kwiinda buumi, nkanko tulavwuntauzya kufumbwa nkokakonzya kujanwa.

Bubuke Butaanzi Kuzwa Kubafu

Ciyubunuzyo 20:5 “Pele bamwi bafu boonse ibakasyaala teebakabuka pe mane do myaaka iili cuulu imaninine. Mboobu bubuke butaanzi. 6 Uli acoolwe, alimwi ulasalala, kufumbwa muntu uubuka mububuke obu butaanzi, Kulibaabo bali boobo lufu lwabili talukwe inguzu, pele bayooba bapaizi ba-Yahuwah aba-Kristo, bayooendelezya awe myaaka iili cuulu”

Cintu citaanzi, alimwi ziindi zinjaanji cili cilikke, mumuzeezo wa bapaizi nobakuvwuntauzya caandaano eeci, muzeezo wa myaka iili cuulu. Aaya mabala alembedwe ziindi kkumi acisambomwe mu kampango kabili kusikila kuli kaciloba. Nokuba boobo, kusoleka kumvwa kasimpe kuzwa ku muzeezo ooyo kwakatubamba kuti tube kkunga lya kupyopyongana! Makani eeni mucibalo eeci taali myaka iili cuulu pele nkubuka kutaanzi kuzwa ku bafu!

Cintu cipati mu cibalo eeci (Ciyubunuzyo 20:5-6) tiili myaka iili cuulu, pele nkubuka kutaanzi kuzwa ku bafu!

Bubuke Butaanzi Kuzwa Kubafu image

Kubuka kwa Muya

Johane 5:24 Ncobeni ndamwaambila kasimpe, Oyo uumvwa ijwi lyangu, akumusyoma uwakandituma, uli abuumi ubutamani, alimwi takooyoosika kulubeteko, pele wakazwa kukufwa, waya kubuumi. Ncobeni ndamwaambila kasimpe, Ciindi cilasika, ncencico cino, abafwide nobayoomvwa ijwi lya-Mwana a-Yahuwah, abalo abalimvwa bayoopona.

Aaya majwi eeni aa Jwi lya Yahuwah Lwakwe, Mwami Yahushua Messiah! Walo, mbuli Alpha a matalikilo, usimpa kasimpe ka lusyomo kakuti mubisyi ulifwide! Walo uganta kuti mubisyi uufwide uyandika kupegwa bubuke buletwa aabulemu bwa kujulu! Ooku kubuka kulatola busena munzila ya moza eeyo njeenya yakabelesyegwa kubusya Lazalosi mubuntu. Mbubuke bwa bulemu alimwi aboobo ndi jwi lilaa nguzu lya Messiah.

Mbuli bulembedwe mu kampango ka makumi obile akane atala aawa,ikuti muntu umwi wamvwa akusyoma jwi eelyo, wainda kale kuzwa kulufu kuya ku buumi! Walo wabusyigwa kale mu moza! Mwaapositolo Paulu ulembela ba Efeso makanaa lusyomo ndweenya oolu. Mu cipati cabili, caandaano citaanzi, walo upandulula mubisyi mbuli yooyo uufwide mu kucita milandu azinyonyoono. Mpoonya mu cisyoonto cane kusikila cisambomwe, tubala kuti: “Pele Yahuwah, Sibuuya loko, nkaambo kaluyando lwakwe lupati, ndwaakatuyandisya, 5nekuba kuti twakalifwide mumilandu, wakatubusya toonse antoomwe a-Kristo (luzyalo ndotufutuzidwe;) 6Wakatusumpwida antoomwe anguwe akutukazika toonse mumyeenya yamujulu muli-Kristu Yahushua.”

Aboobo, twiiya kuti ooko kulengululwa, mbo bubuke butaanzi! Nkaambo citola lwiito lwanguzu lokwa Yahuwah kuti awompolwede moyo uufwide wa mubisyi kuti amupe buumi, kutegwa akonzye kubaa bubuke bwa moza!

Bubuke bwa Mubili

Ncobeni, kuli bubuke bwa mubili. Mwami wesu awalo wakaambilizya mu cibalo oomu kuti oobo mbobumboni bwakuti walo uyoobusya babisyi bafwide kuzya ku buumi bwa moza. Mu cisyoonto makumi obile alusele a makumi obile afuka mu cibalo nceenya ca Johane, tubala kuti, ” Mutagambwi aliyeeyi nkani, nkaambo ciindi ciyoosika ncobati kamvwe ijwi lyakwe boonse abali muzyuumbwe, 29bayoozwa mpoonya, abo bakacita kabotu bayoobusigwa kubuumi, abaabo bakacita bubi bayoobusigwa kukubetekwa.”

Yebo inga wabona kuti eelyo notwaamba bubuke bwa moza (kuyakululwa), walo waamba kuti eeci ciyootalika kutola busena “lino!” Nkokuti, cakali kutalikila muciindi ca mazuba aa mulimo wakwe anyika! Kuyungizya waawo, yebo ulabona kuti ijwi yakuti “lino” talibelesyedwe mu zisyoonto eezyo zipandulula bubuke bwa mubili, oobo buyootola busena kumamanino aa musela. Kuyungizya waawo, zyuumbwe zyaambidwe buyo kujatikizya kubusya mubili mu cisyoonto 28 a 29. Aabo bafwide mu moza balaangidwe mu cinyonyoono, kutali mubulongo bwaansi!

Tulakonzya kubona kuti lusyomo lwa Bubuke bwa boonse, mbuli bwakali kusumpauzyigwa aa bamatata mu 16 895. Kumuswaangano wa Lusyomo lwa London Baptisti, kulitabilidwe mu tumpango ootu. Ooyu Muswaano ujatikizya kwaamba Milimo 24:15, kwaamba bulangizi muli Yahuwah, oomo abalo lwabo mubakali kulangila, kuti kuyooba bubuke bwa bafwide, boonse bobile baluleme abasofweede. Mubuntu bwesu, twakalengelezya busanduluzi bunjaanji kapati butaluleme bwa makani aaya kuzwa ciindi eeco, kapati kutobela leelyo nilyaasimbwa Bbaibbele lya Scofield ‘Bible’!

Nokuba boobo, swebo tweelede kuzumina akumvwisyisya kuti Mwami wesu ukanana biyo bubuke bomwe kuzwa mucuumbwe, pele walo ulisalazyide kuti kuli zibeela zyobile zya bubuke oobo! Walo waamba kuti bamwi bayoobusyilwa ku buumi buteeli, kakuli bamwi bayoobusyigwa mpeenya aawo ku bubuke bwa kubetekwa.

Bamwi Bafwide Boonse

Basyomi, mbweenya mbuli baabo batasyomi, bakakwelelezyedwe aa Saatani kabataninga buka kuzwa ku lufu mu moza. Mpoonya bakanununwa kuzwa ku nguzu zya musinze akusandulwa kuya mu bulelo bwa Mwanaakwe muyandwa (Bakolose 1:13).

Bubuke Butaanzi Kuzwa Kubafu image

“Pele bamwi bafu boonse ibakasyaala teebakabuka pe mane do myaaka iili cuulu imaninine. Mboobu bubuke butaanzi.” Ciyubunuzyo. 20:5

Mbubuti mbotuteelela kaambo aaka? Swebo tukateelela kuti kaiminina boonse aabo batakalengululwa, aabo bakamvwa mulumbe pele bakazumanana kutasyoma. Nkokuti, bamwi boonse bakacaala kabafwide mu milandu amu cinyonyoono! Mwaapositolo Paulu ukanana makani aaya mu cisyoonto cabili ca BaEfeso 2. Nimwakali kweendela mulinzizyo insiku, cakutobela ziimbo zyaansi aano, azya mweendelezi uujisi bwami bwakumuuwo, nguwenya muuya uubeleka sunu mumyoyo yabana bakasampusampu.

Basyomi, mbweenya mbuli baabo batasyomi, bakali kukwelelezyegwa aa Saatani kabataninga njila mububuke bwa moza. Mpoonya bakanununwa kuzwa ku nguzu zya musinze akusandulwa kuya mubulelo bwa Mwanaakwe Muyandwa (Bakolose. 1:13). Nokuba boobo, aabo batasyomi, batalenguludwe nokuba kubusyigwa mumuuya, baambwa kuti bacilaa muya wa Saatani uupa lufu muli mbabo. Aboobo, aabo bakakambaukilwa mulumbe pele kabacizumanana kutasyoma mbambabo bacifwide.

Uli acoolwe alimwi Ulasalala

Uli acoolwe, alimwi ulasalala, kufumbwa muntu uubuka mububuke obu butaanzi, Kulibaabo bali boobo lufu lwabili talukwe inguzu, pele bayooba bapaizi ba-Yahuwah aba-Messiah, bayooendelezya awe myaaka iili cuulu. Cilikke cintu cipa kuti umwi abe aa coolwe akusalala nkulengululwa kwa bulemu. Nkaambo kwiinda muli nkuko kulikke, zintu zyakaindi zyakamana alimwi zintu zyoonse zyakaba zipya. Ncobeni, kugwisya mubili uufwide kuzwa muluzyalo takukonzyi kujanya cintu mbuli ceeco!

1 Bakolinto. 15:50 “Lino bakwesu, ndamwaambila eci. Bantunsi tabakonzyi kuvuba Bwami bwa-Yahuwah, alimwi bafwika tabakonzyi kuvuba zitafwiki!”

Pele Yahuwah, … Nekuba kuti twakalifwide mumilandu, wakatubusya toonse antoomwe a-Kristo (luzyalo ndomufutuzidwe;)

Kulikke kulengululwa, nokuba bubuke mu moza, nkokusyomya kuti lufu lwabili talukwe nguzu ali mbabo basyoma. Lufu lwabili (Ciyubunuzyo. 2:11, 20:14, 15, 21:7, 8) caambilizya kusinganyigwa kutamani. Kulikke buyo kulengululwa nkokulesya muya kunjila mu kusinganyigwa kutamani mu bbibi lya mulilo! Cilisalazyidwe kuti kufumbwa uusyoma muli Nguwe takafwidilili pele uyobaa buumi butamani.

Bapaizi Balela

Aabo bakafutulwa, bakalengululwa mu bubuke butaanzi, nkokuti baambwa kuti balabusyigwa antoomwe a kukkazyikwa antoomwe mumasena aakujulu a Messiah Yahushua: (BaEfeso. 2:6). Balo mbapaizi balela! Balaa lwaanguluko lwakusika ku busena bwiinda kusalalisya akumvwana a Yahuwah Lwakwe! BaHebulayo.10:19 Nobeenzuma, eno buya mbotujisi kulitakata kwakunjila mu-Busena Busalala Bwini nkaambo kabulowa bwa-Yahushua, 20kunzila impya iili abuumi njaakatusaangunina mucisitilizyo (nkokuti munyama yamubili wakwe), 21alimwi obuya mbotujisi Mupaizi Mupati uujisi bwami bwaŋanda ya-Yahuwah, 22atuswene afwaafwi amoyo winiwini mukusyoma kutakwe kampenda, ayalo myoyo yesu kiisansailidwe kusalala kwakuziba zibi, ayalo mibili yesu kiisambide amaanzi aanjoloma.

Tababulide ‘musaante,’ tababulide Maliya nokuba mufundisi wakabasisya aawo bulemu bwa Taata bubekema mpobubede. Balo bajisi Messiah abuumi bwakwe muli mbabo! Aboobo baambwa kuti bakkede mu masena aakujulu, kabalela mumoza mumusela wa cikombelo woonse.

Bubuke Butaanzi Kuzwa Kubafu image


Eeci cibalo citali ca-WLC cakalembwa aaba Pastor Gene Breed (Kunkumuna masamu 13, 2006).

Twakagwisya mucibalo citaanzi mazina aamituni woonse ngobaulikide taata a Mwana, akubikka mucibaka cangawo mazina mataanzi ngubaapedwe. Kuyungizya waawo, twakojokolosya mu Mangwalo mazina aa Taata a Mwana, mbuli mbwaakalembedwe kutaanguna a balembi ba Bbaibbele bakayoyelwa moza. Nkamu ya-WLC

Eeci cibalo tacili ca WLC. Eelyo notubelesya zilembedwe aabalembi balaanze lya nkamu, tusimba buyo zyeezyo zyeendelana 100% a Bbaibbele a lusyomo lwesu cino ciindi munkamu ya WLC. Aboobo eezyo zibalo inga zyalanganyigwa kuti nzya nkamu ya WLC. Twakalelekwa kapati amulimo wabalanda ba Yahuwah banjaanji. Pele tatukulwaizyi ndinywe nobeenzuma kutalika kubala zyaalembwa abantu aabo. Eezyo nzibaalemba, twakazigwisya mumalembe eesu nkaambo kanjaanji zililubide akubaa tumpenda. Cintu cuusisya ncakuti tucilangaula mbungano yamilimo iitakwe kampenda. Ikuti konyandidwe nkaambo ka [zibalo/milumbe] iitali ya WLC, kobikkila maanu ku Tusimpi 4:18. Kuteelela kwesu nkwakuti kasimpe Kakwe kalazyokoloka, eelyo mumuni nuuyaa kumwesya munzila yesu. Tulakayandisya kasimpe kwiinda buumi, nkanko tulavwuntauzya kufumbwa nkokakonzya kujanwa.

Kwaanga Saatani

Ipenzi lini akataa Banakristu ndya kwaanga Saatani. Lusyomo lujanwa kanjaanji ndwakuti Saatani uyokwaangwa kumbelaa mazuba caakwiinda ciindi ca kuboola kwabili kwa Yahushua. Ooku kusyoma kwakapa kuti Banakristu bamupe ntunda Saatani anguzu zipati anyika kwiinda mbwayelede kuba.

Ciyubunuzyo 20:1-3 cipandulula Saatani naakakomwa kuli Yahushua.

Lino ndakabona angelo uuza buseluka kujulu, ulijisi cijuzyo camulindi uutagoli. Mujanza lyakwe mwakali inketani impati, nkabela wakajata Simwaaba, eyo inzoka yaciindi iitegwa Diabolosi a-Saatani, akumwaanga myaaka iili cuulu. Wakamusowela mumulindi uutagoli, wakamujalila akusinka kujulu, kuti ateeni limbi masi mane do yamana eyo myaaka iili cuulu, elyo musule lyayaaya uleelede kwaangununwa kaindi kaniini.

Mu Cizuminano Cakale, masi woonse kugwisyila buyo Isilayeli akali mumusinze. Saatani tacinoobelesyi kabili nguzu zili boobo.

Kwaanga Saatani image

Inketani ncitondezyo ca nguzu zyaanga. Ciiminina nguzu zya ncobeni, zya bulemu, alimwi zilesya kucita cibi. Kusikila ku ciindi ca ciciingano, Saatani wakali kudyakaizya masi aanyika woonse, pele lufu lwa Yahushua lwakamuzunda. Walo takwe nguzu kujulu alimwi ukonzya biyo kucita milimo ya bumpelenge alweeno. Walo ucibeleka, pele micito yakwe ilicingilidwe. Yahuwah nguumweendelezya alimwi takonzyi kudyaaminina masi mbuli mbwaakali kucita kaindi. Mu Cizuminano Cakale, masi woonse kugwiysila buyo Isilayeli, akali kukkala mu musinze. Saatani tacikabi kabili kubaa nguzu zya boobo.

Oobu tabuli busanduluzi bwa ciindi ciciboola kumbele pe. IBbaibbele lilisalazyide kapati kuti tatuceelede kulindila Saatani kuti akaangwe kumbelaa mazuba. Walo wakazundwa kale eelyo naakakomwa aa kuzunda kwa Yahushua aciciingano. Eelyo Yahushua naakakoma aciciingano, wakakkulula Saatani nguzu zyoonse kwiinda mukumutondezya busofwaazi mbwaakacita (Bakolose 2:15).Walo wakacita kale zyoonse zyakeelede kucitwa kutegwa Saatani akoozyekwe ansi.

Kubula nguzu kwa Saatani kulitondezyedwe muli Jobu 1,2. Kataninga nyonganya cili coonse cakali cakali cokwa Jobu, walo wakeelede kukumbila kuzumizyigwa kuzwa ku Mwami. Taakajisi nguzu atalaa muntu mululami, pele bataluleme bali mu nguzu zyakwe. Nkaambo kakuti Jobu wakali umwi akataa bantu baluleme munyika ya Cizuminano Cakale, Saatani wakacili kukonzya kubelesya nguzu zikubwene. Mumusela uuno, Banakristu boonse bakalulamikwa kwiinda mu bulowa bwa Yahushua. Saatani takonzyi kubaguma pele buyo kuti wazumizyigwa kuzwa ku Mwami. Walo ncecibelesyo eeco Yahuwah ncabelesya kuzuzika makanze aakwe. Saatani ulaa nguzu biyo atalaa baabo bakaka lufutuko lwa Yahushua. Eelyo bunji bwa bantu nobayaa kusanduka, nguzu zya Saatani zinoomanide. Yahushua wakamwaanga kale.

Kaambo keni Saatani ncacilibonyaanga ucijisi bubi nkakuti cikombelo cakaalilwa kuzyiba mulimo woonse ngwaakonda Kristu.

Kwaanga Saatani image

Ikaambo keni Saatani ncalibonyaanga ucijisi bubi nkakuti cikombelo cilaalidwe kumvwisyisya bupati bwa mulimo ngwaakoonda Messiah. Mukwaanga Saatani, Yahushua ubelekela kwiinda mu cikombelo. Walo wakabikka nketani eeyo yaanga Saatani mumaanza aa bantu bakwe. Balo beelede kunyona nguzu zya Saatani kuzwa ku masi. Yahushua wakazunda ca mumulawo aciciingano. Eelyo makani naakosozyegwa mu nkuta ya mulawo,taabi masimpe kusikila ba masilikani batalika kubelesya mulawo ooyo. Cikombelo cilaa nguzu zya busilikani zya kubelesya zizwa ku kuzunda kwa Yahushua. Saatani takamaninizyi kwaangwa kusikila cikombelo cikamusyaanikizye kuti azumine mulandu ngwaakapegwa aciciingano.

Cikombelo cilaa nguzu zya kwaanga Saatani pele tacibelesyi nguzu eezyo nzicaapegwa. Saatani takaangwi muciindi ciciboola kumbelaa mazuba pe. Walo uyokwaangwa eelyo cikombelo caakuzyiba kuti cijisi kale nguzu zya kumwaanga akutalika kubelesya nguzu eezyo muzina lya Yahushua. Walo wakaamba kuti,

Ncobeni ndamwaambila kuti zyoonse nzimuti kaange ansi ziyooangwa kujulu, azyalo zyoonse nzimuti kaangulule ansi ziyooangululwa kujulu (Mateyo 18:18).

Yahushua wakainduluka kwaamba kaambo aaka kutondezya ncokayandika (Mateyo 16:9). Saatani ulaangidwe kale. Yahushua ulindila cikombelo kuti cimwaange cakuti cijatisye kuti nde. Eezyo nguzu nzyotukona kwiinda mukutola cibeela mu kutanta kuya kujulu kwakwe ziyaa kuba zya ncobeni. Yahushua tacibeleki cigaminina anyika pe. Walo ubelekela mu Muya Uusalala, ooyo weendeenda mu maumi aabantu bakwe. Cikombelo nceceelede kwaanga Saatani cakuti ajatwe kuti nde.

Saatani ulaangwa kwiinda mukwaambilizya mulumbe mubotu. Eelyo basikwiiya bali makumi ciloba nibaazyokela ku mulimo wakukambauka kabazwidilide, Yahushua wakati,

Ndakamubona Saatani ulaloka kujulu mbuli lulabo. Amubone, ndamupa bwami bwakulyata nzoka atubanze, abwami atala lyenguzu zyoonse zyasinkondoma, taakwe ciyoomucisa akaniini (Luuka 10:18,19).

Eelyo cikombelo nocizwidilila kukambauka mulumbe wa ciciingano, Saatani abangele bakwe balasweekelwa nguzu zya kudyaaminina maumi aabantu.

Kwaanga Saatani image

Eelyo cikombelo nocizwidilila kwaambilizya mulumbe wa ciciingano, Saatani abangele bakwe basweekelwa nguzu zya kudyaaminina atalaa bantu bakwe. Bukali bwa mulumbe mubotu bucesya busena mpobacitila busofwaazi bwabo. Eelyo nyika yoonse yaaku yaakuvwuninwa Yahushua, kunoonyina busena bwa Saatani munyika.

Icikombelo cilamwaanga Saatani amu kutingaana mu moza (BaEfeso. 6:10-12). Eelyo Yahushua naakatanta kujulu, nguzu zyoonse zyakapegwa kuli nguwe. Banakristu banji tabakubwene kuti balaa cibeela mu nguzu eezyo. IBbaibbele liyiisya kuti,

Yahuwah wakatusumpwida antoomwe anguwe akutukkazika toonse mumyeenya yamujulu muli-Kristo Yahushua (BaEfeso. 2:6).

Kuleka biyo kuti Messiah wakabusyilwa ku busena bwa nguzu, pele aabo bali muli Messiah abalo bakabusyigwa antoomwe anguwe mu Moza. Balaa cibeela mu nguzu zyakwe. Icikombelo cilakonzya kubelesya nguzu zya moza eezi kwaanga Saatani. Walo ukonzya biyo kubeleka eelyo babisyi nobamupa nguzu zya kucita boobo. Ikuti cikombelo nicalimvwisyide busena mbocipedwe, Saatani naali pombaidwe kale. Ncenciceeci basaante ncobatondezyegwa mu zifwanikiso kabakkede azyuuno.

Kuleka biyo kuti Messiah wakasumpulwa abusena bwa kubaa nguzu, pele aabo bali muli Messiah abalo bakabusyigwa anguwe mu Moza. Batola cibeela mu nguzu zyakwe.

Kwaanga Saatani image

Mpawo ndakabona zyuuno mpobakede, nkabela bakapegwa lubeteko, alimwi ndakabona myuuya yabaabo ibakakosolwa mitwe nkaambo kabumboni bwa-Jesu amakani aa-Leza, abaabo ibatakali kukomba cinyama acikozyano caco akutatambula bulembo bwaco ankumu zyabo nimuba mumaanza aabo, Aba bantu bakapona akweendelezya antoomwe a-Kristo myaaka iili cuulu. (Ciyubunuzyo 20:4).

Aabo basyomeka kuli Yahushua bakapegwa nguzu zya kulela mucibaka cakwe. Mbambabo bamwaanga Saatani.

Mubuzyo mupati ngooyu: ndilili Saatani naakaangwa? IBbaibbele liyiisya kuti wakaangwa aciciingano. Umwi mukonzyanyo wamacaalizyo uli muli Mateyo 12:29. Yahushua wakayiisya kuti Saatani ulaangidwe kale. Walo wakali kukonzya kutanda zyeelo nkaambo mupati wazyo wakaangwa kale.

Alimwi muntu ulakonzya kunjila buti muŋanda yasinguzu akusaala lubono lwakwe, atasaanguna kumwaanga singuzu oyo? lino ulasaala iŋanda yakwe… (Mateyo 12:29)

Masimpe kuti, nkaambo kakuti cikombelo citaanzi cakazumanana kutanda madaimona, oobo mbobumboni bwakuti Saatani wakaangwa ku ciciingano. Aboobo, swebo tweelede kuzumina kukosozya makani kwa Bbaibbele. Yahushua tayelede akuboola kuzyokwaanga Saatani. Wakacita kale zyoonse ziyandika kuti acingililwe. Swebo tweelede kubeleka cibeela cesu.

banabukwetene-basekelela-kuzwidilila


Eeci ncibalo citali ca-WLC. Cakazyila ku: https://www.kingwatch.co.nz/Times_Seasons/False_Teaching/binding_of

Twakagwisya mucibalo citaanzi mazina aamituni woonse ngobaulikide taata a Mwana, akubikka mucibaka cangawo mazina mataanzi ngubaapedwe. Kuyungizya waawo, twakojokolosya mu Mangwalo mazina aa Taata a Mwana, mbuli mbwaakalembedwe kutaanguna a balembi ba Bbaibbele bakayoyelwa moza. Nkamu ya-WLC

Eeci cibalo tacili ca WLC. Eelyo notubelesya zilembedwe aabalembi balaanze lya nkamu, tusimba buyo zyeezyo zyeendelana 100% a Bbaibbele a lusyomo lwesu cino ciindi munkamu ya WLC. Aboobo eezyo zibalo inga zyalanganyigwa kuti nzya nkamu ya WLC. Twakalelekwa kapati amulimo wabalanda ba Yahuwah banjaanji. Pele tatukulwaizyi ndinywe nobeenzuma kutalika kubala zyaalembwa abantu aabo. Eezyo nzibaalemba, twakazigwisya mumalembe eesu nkaambo kanjaanji zililubide akubaa tumpenda. Cintu cuusisya ncakuti tucilangaula mbungano yamilimo iitakwe kampenda. Ikuti konyandidwe nkaambo ka [zibalo/milumbe] iitali ya WLC, kobikkila maanu ku Tusimpi 4:18. Kuteelela kwesu nkwakuti kasimpe Kakwe kalazyokoloka, eelyo mumuni nuuyaa kumwesya munzila yesu. Tulakayandisya kasimpe kwiinda buumi, nkanko tulavwuntauzya kufumbwa nkokakonzya kujanwa.

Nkaambo Kristu Nguulela. Inzila zyotatwe kutasyoma bulelo bwa myaka iili cuulu mbokujatikizya bunakristu bwangu

Nicolae Carpathia, Buck Williams, Tsion Ben-Judah—aaya mazina aakacokacoka kuyandisya lwiiyo lwa “zintu zya mamanino” kwangu mu Mangwalo. Eezyo zintu tabali bamayi babuleza balaa mpuwo nobaba basicikolo ba Bbaiibbele pele mbantu bali mu twaano tudumide mpuwo tulaa mutwe wakuti Kusiigwa Musyule naa [Left Behind]. Ime ndakakomezyegwa mumazubaa maŋunuŋunu aa Kusiigwa Musyule alimwi ndakali kubala kufumbwa cakalembwa alimwi cijatikizya makanaayo, aakazwa mu bbuku lyakuti Glorious Appearing.

Ibbuku lya Bbaibbele lya Ciyubunuzyo lyoonse lilandijatila maanu kapati. Ootu twaano twakayungizya kucokacoka manjezyeezya aangu kwiinda mukweezyekanya mikonzyanyo ya mu Mangwalo iikopa kumvwisyisya akwiisanganya ku mapolitikisi aamazubaano (alimwi, Ime lino inga ndati, makanaa kulengelezya aali kabotu aasyoonto).

Ime ndaibaluka neekali kusalauzya makani aatali aakulengelezya aamulembi ooyu, Hena Tupona Mu Ziindi zya Mamanino na? Eelyo bbuku lyakali kulungulula bubambe bwa mangwalo abusanduluzi oobo bwakasolweda twaano tuli boobo kumwi kalibuzya akwiingula mubuzyo wini wakuti naa tupona mumazuba aa mamanino aanyika.

Kugaminina cinicini, me ndaibaluka neekali kubala mizeezo yabo ya kukwempulwa kwa basyomi kutolwa kujulu kakwiina kufwa, eeco cakali cimwi cakali kukondelezya. Cimwi akataa zintu zyamu Bbaibbele eezyo—mbuli kaano ka Adamu a Eve nibakalya mucelo, bwato bwa Nowa, a Yahushua naakali kweenda atalaa meenda— zyakayambukila kulaale aa Bunakristu akunjilauka muzilengwa zya mazubaano zizwide mpuwo. Nobaba baabo batali Banakristu abalo balivwide aasyoonto ncociiminina kwaamba “kusiigwa musyule.” Ime ndakali kuyanda kulizyibila lwangu eeyo nzila Mangwalo mbwaasandulula cintu eeci.

Lyomwe peegi lya bbuku eeli lilembedwe mulongo wa tumpango twa kukwempwidwa kujulu. Ime ndaibaluka cinicini neekali kusanyangula kampango komwe-komwe kumwi nkeyeeya kuti ndakeelede kukwenga mizeezo yangu mbweekali kuteelela Bbaibbele. Ime nsyeekali kukonzya kupasununa mbubakajana muzeezo wa kukwempwidwa kujulu mu tumpango ooto ntubakabikka mumulongo. Ime ndakayeeyela kuti balembi bakalicenjede kapati kwiinda ndime (pele ooyo awalo ucili muzeezo uutaluzi).

Aakale Ime ndakaibaluka kuti ndakajisi muzeezo wiimpene wa zintu zya mamanino acuulu ca myaka. Aabo bakabamba zipekupeku zya Kusiigwa Musyule, bakalemba makani kabayeeme kumusyobo wa kuzuzikwa kwa cishinshimi. Kweendelanya kufumbwa buzuba, Ime ndakonzya kuzumina lwangu muzeezo wakuti kuyooba bulelo kacitaninga sika cuulu ca myaka nokuba kaciindide cuulu ca myaka. Pele kuti twagwisyila mazuba osanwe mu mvwiki, Ime inga ndaimina a muzeezo wakuti kunyina bulelo bwa myaka iili cuulu.

Lusyomo lwakuti Kunyina Bulelo bwa Myaka iili Cuulu ncolulaa mulimo

Ninzi kusyoma kuti kunyina bulelo bwa myaka iili cuulu? Hena lulaa mulimo na? Mbubuti muzeezo wangu wa kulanganya lusyomo oolu akuzyokela kwa Messiah mbokujatikizya buumi bwangu bwa bunakristu, naa kuti kacikonzyeka?

Kutasyoma kuti kuli bulelo bwa myaka iili cuulu buciboola kuyeeme amuzeeo wakuti ooko kulela kwa Messiah kwa myaka iili cuulu kwaambidwe mu Cizyubunuzyo 20 tabuli bulelo bwa myaka iiciboola kumbelaa mazuba, pele bwakatalika kale eelyo Messiah naakatanta kujulu akuyookkala kujanza lya lulyo lwa Yahuwah alimwi wakakkala acuuno cabwami kujulu myaka iili 2000 yakainda.

Nkaambo Kristu Nguulela. Inzila zyotatwe kutasyoma bulelo bwa myaka iili cuulu mbokujatikizya bunakristu bwangu image

Kutaanguna, mboobu bupanduluzi. Mubwini, kusyoma kuti kunyina bulelo bwa myaka iili cuulu buciboola kuyeeme amuzeeo wakuti ooko kulela kwa Messiah kwa myaka iili cuulu kwaambidwe mu Cizyubunuzyo 20 tabuli bulelo bwa myaka iiciboola kumbelaa mazuba, pele bwakatalika kale eelyo Messiah naakatanta kujulu akuyookkala kujanza lya lulyo lwa Yahuwah alimwi wakakkala kale acuuno cabwami kujulu myaka iili 2000 yakainda. Messiah nguulela kuzwa aciindi eeco, alimwi swebo cino ciindi tupona mubuleli bwakwe bwa “myaka iili cuulu”. Aboobo, mukwiimpanya amizeezo imwi, cuulu ca myaka tacaambilizyi bulelo buciboola kumbelaa mazuba kuzya anyika pele mbulelo bulela cino ciindi kujulu.

Kwaamba camaanu, kuzyokela kwa Messiah takukatalisyi bulelo bwa myaka iili cuulu pele buyoogozya bulelo oobo. Kuzyokela kwakwe kuyootalisya kubuka kuzwa ku bafu kwa bantu boonse, lubeta lwa mamanino a kulengulula nyika ajulu bupya. Mu muzeezo wakuti kunyina bulelo bwa myaka iili cuulu, kunyina, kuzyokela kwa Messiah kwa maseseke akukwempwida cikombelo kujulu kataninga zyokela akulibonya antangalala. Kunze lyaboobo, ooko kuzyokela kwa Messiah komwe, kuyoobonwa abantu boonse. Aakuzyokela akubeteka, Mwami uyokwiita (nkokuti.,uyoobusya) basaante bakwe boonse kuli nguwe kutegwa bakakonzye kunjila mu malenge mapya anguwe kabazundude kukabe kutamani. Hallelujah!

Kuyungizya waawo, Saatani ulaangidwe akunyangwa buleli mumyaka iili cuulu ya buleli bwa Messiah. Eelyo nacijisi bubi kusoleka kweena masi woonse akutamikizya cikombelo, inguzu zyakwe ziyaa kugola kwiinda mukuzunda kwa Mwami Yahushua, akukkala acuuno ca bulelo.

Lino, saa mbubuti zyoonse eezi mbozijatikizya buumi bwa Bunakristu bwangu? Nzyeezyi nzila zyotatwe zya muzeezo wa cuulu ca myaka ooyu kutegwa uliyeeyele omwini. Imwi mizeezo ya myaka iili cuulu/mamanino aazintu tiikazyanyi a tusimpe ootu pe. Pele Ime ndikkomanina muzeezo wakuti kunyina bulelo bwa myaka iili cuulu buciboola mbuuyumyayumya tusimpe ootu.

Buumi bwesu bwa kupenzyegwa cino ciindi

Kutaanguna, lusyomo lwakuti kunyina bulelo bwa myaka iili cuulu bugwasyilizya kuvwisyisya mapenzi ngotupenga mazubaano. Imwi mizeezo yakuti kunyina bulelo bwa myaka iili cuulu, yiimvwi atalaa kuti mapenzi aatanabwenwe aciboola kumbelaa mazuba. Eelyo cuulu ca myaka mbocizyaa kuswena munsimunsi, inyika iyoonjila makatazyo mapati amapenzi, kapati ku bantu bokwa Yahuwah. Pele ikuti cuulu ca myaka kacitali kumbelaa mazuba, nkokuti aalo mapenzi aatanabwenwe aayo taacili kumbelaa mazuba pe. Mapenzi aacikombelo ca Yahuwah nkwaali ecino ciindi.

Mukujuzya Ciyubunuzyo, Johane ulyaamba lwakwe kuti “ndi mwanaakwanu amweenzinyoko wa mumapenzi” (Ciyubunuzyo. 1:9). Kweendelanya bwaamba Johane, mapenzi aatanabwenwe nkwaali kale cino ciindi ku cikombelo.

Nkaambo Kristu Nguulela. Inzila zyotatwe kutasyoma bulelo bwa myaka iili cuulu mbokujatikizya bunakristu bwangu image

Saa eeco citugwasya buti? Nkaambo cipandulula kucisa nkotumvwide lino kakwiina kusyomezyegwa kuti zintu ziyokwiindila kutupenzya. Ime ndilimvwa kuumbulizyigwa, kwaambaula mbuli mufundisi, kwaambila bantu kuti ooku kucisa kwa buumi buno kulalangilwa ncobeni kucitika. Aayo masunko ngotunjide cino ciindi alaa mulimo. Eelyo yebo notandwa mu cikombelo nkaambo ka lusyomo lwako muli Messiah nokuba leelyo musilisi nakwaambila kuti yebo ufumba bulamfu nkaambo kabulwazi mbociswa, yebo upenga mapenzi aambidwe mu Mangwalo. Tatweelede kwiingaila katuyeeyela kuti naa zintu ziyookwiindila kuyuma bumwi buzuba. Masunko eesu cino ciindi nkwaali kale ncobeni alimwi alacitika cinicini.

Banabokwesu abacizyi bapenzyegwa kuzinguluka nyika abakkazyike camba muli ceeci. Cilangikaanga ncintu cinyandya kwaambila basyomi bapenzyegwa, abasweekelwa maumi nkaambo kalusyomo lwabo, kuti bumwi buzuba buciboola zintu ziyokwiindila kuminya citaambiki. Kuli mbabo, kupenzyegwa kwa ciindi cino kuli mbweenya bwakali kupenzyegwa kwa cikombelo ca baapositolo.

Mukujuzya Ciyubunuzyo, Johane ulyaamba lwakwe kuti “ndi mwanaakwanu amweenzinyoko wamumapenzi” (Ciyubunuzyo. 1:9). Kweendelanya a Johane, mapenzi aatanabwenwe nkwaali kale mubuumi bwa cikombelo buno” (Ciyubunuzyo 1:9). Kweendelanya bwaamba Johane, mapenzi aatanabwenwe nkwaali kale cino ciindi ku cikombelo. Ime ndicijana kuti eeci cilagwasya kuzyiba kuti kupenga kwa ciindi cino tacili cintu ceenzu citalangilwi nokuba ceeco citulabizya biyo akujuzya manyongwe mapati aaciboola kumbelaa mazuba. Kunze lyaboobo, ncintu cilangilwa nkutobela Messiah mumusela uuno. Kusyoma kuti kunyina bulelo bwa myaka iili cuulu kulagwasyilila kuti tumvwisyisye kupenzyegwa kwa mazubaano.

Kulela kwa Kristu cino ciindi

Cabili, kusyoma kuti kunyina bulelo bwa mayaka iili cuulu bucizya kumbele kuyumyayumya ndiswe mu buleli bwa Kristu mu nyika yoonse cino ciindi. Ikuti twazuunyana ku buleli bwa Kristu kujulu cino ciindi, tulakkazyika camba kapati eelyo notwiinda mumasunko aabuumi buno. Ime nsyeelede akulangila kuti bumwi buzuba Kristu uzyoosimpa bulelo bwakwe mu cisi ca Isilayeli. Walo talyaangilide ku buleli bwa Kristu bwa ciindi cino, pele ugaminide ku bulelo buteeli atalaa malengelo mapya.

Nkaambo kakuti Kristu ulalela cino ciindi, milimo ilakonzya kuzwidilila. Walo ulaa nguzu zyoonse a bweendelezi bwa kulomya kuti mulumbe mubotu umwayigwe kutegwa bantu bafutulwe.

Nkaambo Kristu Nguulela. Inzila zyotatwe kutasyoma bulelo bwa myaka iili cuulu mbokujatikizya bunakristu bwangu image

Kusikila akuzyokela kwa Kristu, Kristu nguulela ncobeni cino ciindi atalaa malengelo woonse. Aaya makani aakondelezya! Nkaambo nzi?

Nkaambo Kristu nguulela cino ciindi, milimo ulakonzya kujatika. Walo ulaa nguzu abweendelezi bwakubona kuti makanaa mulumbe mubotu amwayigwe akuti bantu bafutulwe . Eelyo nendaabanya mulumbe mubotu kuli simukoboma kumwi nkelibilikide nokuba kubbabbalisya majwi aangu nekambauka nokuba neswata Bbaibbele, Ime ndakonzya kusyoma kuti buleli bwa Kristu kujulu anguzu zyakwe kuti zileta lufutuko.

Nkaambo Kristu ulalela cino ciindi alimwi ulikkede kujanza lyalulyo lyokwa Yahuwah, Ime inga ndaba masimpe kuti zinyonyoono zyangu zililekeledwe. Walo wakamanizya mulimo akukkala acuuno cakwe. Kunyina ncenga ndayungizya ku mulimo walufutuko wa Mwami. Eelyo nelimvwa kubulila, Ime ndiyeeya mbwandikkwanya.

Nkaambo Kristu nguulela cino ciindi, Ime ndakonzya kuba masimpe kuti Taata ulandimvwa mipailo yangu mbuli mbwekamantene a Kristu ooyo wiiminina mucibaka cangu. Kuzwa abusena bwakwe bwa kulela, Kristu ulakanana mucibaka cangu. Eelyo Saatani nandisunka kuti ndityompokelwe, akundisinganya, Ime ndizyi kuti Kristu ulela kutali biyo ndime pele ulelela ndime.

Kusyoma kuti kunyina bulelo bwa myaka iili cuulu buciboola kutukulwaizya buleli bwa Kristu bwa ciindi cino atalaa nyika eelyo notutonkomeka bulangizi bwesu ku malengelo mapya aateeli.

Kukomwa kwa Saatani cino ciindi

Camacaalizyo, kusyoma kuti kunyina bulelo bwa myaka iili cuulu buciboola kulatuumbulizya mu kuzundwa kwa Saatani cino ciindi akukomwa aakale. Ciyubunuzyo 20 ciyiisya kuti mu ciindi ca myaka iili cuulu, Saatani wakaangwa akulesyegwa kweena masi. Inga kacitali cuubauba kusyoma kuti eeco cipandulula mazubaano. Cilangikaanga kweena nkokuli cino ciindi mumazuba eesu.

Kaambo kapati nkakuti busofwaazi bulizundidwe kale cino ciindi alimwi bulaafwi kubweelela. Saatani inga wavwuluma mbuli mulavwu pele takonzyi kulesya mulumbe mubotu kuya kumbele.

Nkaambo Kristu Nguulela. Inzila zyotatwe kutasyoma bulelo bwa myaka iili cuulu mbokujatikizya bunakristu bwangu image

Pele eelyo Saatani nacijisi bubi kuvwenta nyika eeyi, Mangwalo aayiisya kuti wakaatulwa acuuno (langa muli Mateyo 12:25-29; Maako 3:27; Luuka 10:18; Johane 12:21; Bakolose 2:15; amu 1 Bakolinto 15:24-25). Mbuli Martin Luther mbwaakaamba, “Naba simwaaba ngu simwaaba ookwa Leza.” Mumajwi amwi, ulaangidwe mu buleli bwa kristu alimwi mubwinibwini unookomedwe aciindi cakuzyokela kwa Kristu.

Kaambo kapati keni nkakuti busofwaazi bulikomedwe cino ciindi alimwi bulaafwi kubweelela. Saatani ulakonzya kuvwuluma mbuli mulavwu pele takonzyi kulesya makanaa mulumbe mubotu kuya kumbele. Nanka kulesya mulimo wa kusetekanya ooyo Kristu ngwaakatalika. Walo takwe bulelo nokuba nguzu mucibeela nociba cili buti mu nyika eeyi. Kufumbwa nkwazulilwa, Kristu nguulela koonse. Aboobo, Ime ndaa bulangizi bwa kukomena mbuli munakristu akuzunda cinyonyoono cangu. Ime ndaa bulangizi mu kusyomeka kwa cikombelo cangu nkaambo Saatani tacijisi nguzu muli ncico pe. Alimwi Ime ndaabulangizi mu bumboni bwa mulumbe mubotu wesu nkaambo silweeno uyaakuzundwa alimwi Kristu uyaa kujula meso aakabayide.

Lusyomo lwakuti kunyina bulelo bwa myaka iili cuulu buciboola lulatuumbulizya mukukomwa kwa Saatani cino ciindi. Mukuya kwa ciindi, ooko kukomwa kuyoomaninina, akupa kutembaula luzyalo lwa Yahuwah..

Myaka minjaanji kuzwa lyakabambwa zipekupeku zya Left Behind, Ime ndicilaa kuyandisya kuzyiba zintu zya mamanino. Cibeela ca kuyandisya ooko kakwiina kudonaika citonkwa aa kumvwisyisya kabotu zibeela zya Mangwalo zikazyanyigwa. Pele mbuli mbweyaa kukomena, Ime ndiyaa kuyungizya kukulaizyigwa atusimpe tuzyibidwe munyika twa buleli akuzyokela kwa Kristu —tusimpe ooto tukulwaizya Banakristu boonse, kakwiina kubikkila maanu mpobayimvwi kuteelela makanaa cuulu ca myaka.


Eeci ncibalo citali ca-WLC cakalembwa aaba Aaron Halvorsen.

Twakagwisya mucibalo citaanzi mazina aamituni woonse ngobaulikide taata a Mwana, akubikka mucibaka cangawo mazina mataanzi ngubaapedwe. Kuyungizya waawo, twakojokolosya mu Mangwalo mazina aa Taata a Mwana, mbuli mbwaakalembedwe kutaanguna a balembi ba Bbaibbele bakayoyelwa moza. Nkamu ya-WLC.

Eeci cibalo tacili ca WLC. Eelyo notubelesya zilembedwe aabalembi balaanze lya nkamu, tusimba buyo zyeezyo zyeendelana 100% a Bbaibbele a lusyomo lwesu cino ciindi munkamu ya WLC. Aboobo eezyo zibalo inga zyalanganyigwa kuti nzya nkamu ya WLC. Twakalelekwa kapati amulimo wabalanda ba Yahuwah banjaanji. Pele tatukulwaizyi ndinywe nobeenzuma kutalika kubala zyaalembwa abantu aabo. Eezyo nzibaalemba, twakazigwisya mumalembe eesu nkaambo kanjaanji zililubide akubaa tumpenda. Cintu cuusisya ncakuti tucilangaula mbungano yamilimo iitakwe kampenda. Ikuti konyandidwe nkaambo ka [zibalo/milumbe] iitali ya WLC, kobikkila maanu ku Tusimpi 4:18. Kuteelela kwesu nkwakuti kasimpe Kakwe kalazyokoloka, eelyo mumuni nuuyaa kumwesya munzila yesu. Tulakayandisya kasimpe kwiinda buumi, nkanko tulavwuntauzya kufumbwa nkokakonzya kujanwa.

Kunyonyoonwa kwa Jelusalema

Caandaano 24 ca Mateyo ncibalo akataa zimwi zibelesyedwe cabuyamba mu Bbaibbele. Aabo basyoma kuti kuyooba bulelo bwa cuulu kuzwa akuboola kwabili babelesya kampango aaka kumwansukila mumisyobo-misyobo ya kuyiisya zya kulengelezya akupungilila. Mucibalo eeci tuyanda kusanyangula makani eeni aali mucaandaano kuti tubone mbwaajatikizya kudilimunwa kwa munzi wa Jelusalema mu 70 A.D.

Kataninga kankaminwa, simalelo wesu wakanjila mu tempele akusinganya baabo bakali mukati kuti “muli bana babo aabo ibakajaya basinsimi. Inywe nubazoka, nubana bacipile, mulakonzya buti kuloboka kubetekwa kwa Gehena” (Matt. 23:31, 33). Walo wakamaninizya mumajwi aaya aakuti: “Ikaka Jelusalema, Jelusalema, noojaya basinsimi akubafusa mabwe aaboo batumwa kuli nduwe! Kanjikanji ndakali kuyanda kubunganya bana bako mbuli inkuku intumbu mbwiibunganya twana twayo mumababa aayo, nekubaboobo mwakakaka. Amulange! Iŋanda yanu yamusyaalila kulindinywe mbuli itongo; nkaambo ncobeni ndamwaambila kuti kuzwa kuciindi ecino tamukoondibona mane mwaambe kuti,’Uli aacoolwe ooyo uuboola muzina lya Yahuwah!'” (Mateyo. 23:37-39).

Eelyo Yahushua naakayaamuka tempele, “nkabela basikwiiya bakwe bakeza kuzoomutondezya mayake aatempele” (Mateyo. 24:1). Eelyo naakacili kulanga tempele lya Herodi, Yahushua wakaambila basikwiiya bakwe kuti buyoosika buzuba eelyo “takukoozoosyaala okuno ibbwe niliba lyomwe atala alyeenzinyina, litakoozoowaalwa ansi” (Mateyo. 24:2). Naakalandukide Musena wa Kidiloni, Yahushua a basikwiiya Bakwe bakakkkala a Mulundu wa Maolifa. Basikwiiya bakwe bakeza kumbali kuli nguwe cakusisikizya akumubuzya kuti, “utwaambile, ino makani aaya azooba lili? Alimwi ncinzi cizooba citondezyo cakuboola kwako acamamanino aaciindi?” (Mateyo. 24:3).

Kudilimuna tempele cakaba cintu cinyandya cakuti basikwiiya bakali kukonzya buyo kuyeeyela kuti inga cacitika kujatikizya kuboola kwabili kwa Messiah. Yahushua ulabasalazyila mukutamvwisyisya kwabo akubaingula mibuzyo yabo cakubalilamika. Kutaanguna ubaambila zintondezyo ziinjaanji eezyo ziyoopegwa kakutaninga citika kudilimunwa kwa tempele. Cabili, Yahushua ubapandulwida kuti takukabi zitondezyo ziyoopegwa zyaambilizya kuzyokela kwakwe a mamanino aanyika. Izintu zipanduludwe muli Mateyo 24 zililembedwe amuli Maako 13:1-37 amuli Luuka 21:5-36.

Cijuzyo ca Mulumbe

Nkutongooka kwangu kuti izintu zyaambidwe muli Mateyo 24:4-35 zijatikizya kunyonyoonwa kwa Jelusalema, mpoonya cibeela cicaalizya mu caandaano cijatikizya kuboola kwabili kwa Messiah.Naakamanizya kupandulula zitondezyo zyoonse ziyootola busena munsaa kunyonyoonwa kwa Jelusalema a tempele, Yahushua wakati, “‘Ncobeni ndamwaambila kuti izyalani elino talikooyoomana mane zintu ezi zyoonse zizoobe. ‘” (Mateyo. 24:34). Yahushua wakacenjezya batobeli Bakwe kuti Jelusalema uyoonyonyoonwa kkutaninga mana musela wabo.

Joseph Henry Thayer upandulula bbala lya ciGiliki lya “musela” kuti “1. kuzyala, kuzyalwa, busicisi 2. Mukwaambila kumbali, eeco cakazyalwa, bantu balunyungu lomwe, mukwasyi uulaa misela minji iitobelana, aabo batobelana mumulongo wa mukowa b. mumaambila mbali. Mukowa wabantu bakonzyanya bubambe, mumilimo, muciimo; alimwi kapati. Mumusela uupilingene 3. Makunga aabantu bapona aciindi comwe: Mt. xxiv. 34; Mk. xiii. 30; Lk. i. 48 xxi. 32 4. musela (nkokuti. Ciindi cikkedwe musela omwe-omwe), ciindi citole myaka iisika 30 kusikila 33″ (Greek-English Lexicon Of The New Testament).

W. E. Vine waamba kuti ibbala eelyo “liswaangene aalya [ginomai], kutalika kuba, kutaanguna liiminina kuzyalwa, naa kutumbukwa; aboobo eeco cizyedwe, mukwasyi naa bantu bazulilwa mumusela nokba mu mukowa wabantu, bakajisi ziwa abubambe bukonzyanya, mukamanze, amuli zimwi, (mbuli ciimo cibyaabi) nokuba makunga aabantu bapona aciindi comwe, Mateyo. 24:34; Maako 13:30; Luuka 1:48; 21:32 Cakaulikwa aciindi eeco aabo bantu nibakali kupona, ibbala eeli lyakatalika kwiiminina musela, mumukonzyanyo uupedwe, nkokuti iciindi cijatikizya misela yobile iibambane, iilaa myaka makumi otatwe nokuba makumi one” (Vine’s Expository Dictionary Of Biblical Words).

Musela nciindi citandila akatikati ka myaka iili makumi otatwe nokuba myaka makumi one. Yahushua wkapa mulumbe waku Oliveti munsaa mwaka wa 30 A.D.; Jelusalema wakanyonyoonwa aa Titus, Silutwe wa lumamba lwaku Loma, mu 70 A.D.

Flavius Josephus

Mucibalo eeci tulainduluka kwaamba bulamfu bwa musela mutaanzi eelyo mulembi wamisela Flavius Josephus, mupaizi wa BuJuuda naakasolweda kuzangila mfulumende kulanwa kutundululwa aa BaLoma ku Galilaya. Walow akajatwa a BaLoma niwakawa munzi wa Yotapata mu 67 A.D., akunjizyigwa buzike ku Caesarea kusikila mu 69 A.D. Wakapiluka ku Jelusalema a Titus mu 70 A.D. akuba kamboni ntongola meso wa kucingililwa kwa Jelusalema. Josephus wakazumizyigwa kuba muntu munyenzi mubulelo bwa Loma a muleli Vespasian. Malembee aakondelezya aabuumi bwa Josephus akalembwa aa Steve Mason akalibonya myaka misyoonto yainda mu bbuku lya Biblical Archaeology Review (Ivwivwi/Kavwumbi Kaniini 1997, pp. 58-69).

Lino atusanyangule zitondezyo eezyo Yahushua nzyaakamba kuti ziyoolibonya munsaa kunyonyoonwa kwa Jelusalema.

Ba Kristu Babeji

Yahushua wakacenjezya basikwiiya bakwe kuti “‘Nkaambo kuzoosika banji kuzina lyangu, bati, Ndime Kristo, nkabela bazooena banji. ‘” (Mateyo. 24:5). Mbuli mbwaakaambilizya Yahushua, bashinshimi balweeno banji bakabbuka.

Josephus wakataminna kuti, “kwakali mushinshimi walweeno muna Egipita wakapyopyonganya bamaJuuda kapati kwiinda mutaanzi; nkaambo wakali mubeji, alimwi wakali kulicengeezya kuba mushinshimi, alimwi wakakungilila balombwana bali zyuulu makumi otatwe aabo mbaakainda maanu kunsi; aaba bakasolwedwa kuzwa mu nkanda kuyoosikila ku mulundu ooyo wakali kwiitwa kuti Mulundu wa MaOlifa, alimwi wakalilibambide kudonkola bwanda alilongela mu Jelusalema kuzwa ku busena oobo.” (The Wars Of The Jews, 2:13:5).

Josephus wakalemba akuti: “Lino cakacitika kuti, eelyo Fadus naakali muzeki waku Judiya, umwi simalamuzi, wakalaa zina lya Theudas, wakacengelela makunga aabantu banji kuti balibungebunge, akutobela nguwe kuya ku mulongwa wa Jordan; nkaambo wakabaambila kuti walo wakali mushinshii, akuti walo, kwiinda mukulailila kwakwe, inga wabagwasyilila kulanduka mulonga munzila ngubauba; alimwi banji bakacengwa amajwi aakwe.” (The Antiquities Of The Jews, 20:5:1).

Inkondo a Maŋunuŋunu aa Nkondo

Basikwiiya bakwe bakacenjezyegwa kuti eelyo “Alimwi muyoomvwa inkondo ampuwo zyankondo,” pele Yahushua wakabaambila kuti, “Alimwi mulamvwa inkondo ampuwo zyankondo. Amulange, mutayoowi. Nkaambo makani aya aleelede kuba, pele mamanino taana kusika.” (Mateyo. 24:6). Sunu, kufumbwa biyo kuti kwapasauka nsasi mu Jelusalema umwi mufundisi nkuzwa nkasaalo kukambaukila mbungano ategwa mamanino aanyika asika—yebo inga wayeeyela kuti Cooko ca Kujwe tacininga sikidwe kupyopyongana. Ncintu ciyumu kufwanikisa ciindi ciinda kubaa manyongwe kuleka biyo mbucakabede munsaa kunyonyoona Jelusalema.

Tacitus, mulembi wa misela muna Loma, wakaamba ciindi eeco kuti: “Ooyu musela ngundanjila musela uuzwide maunda aamanyongwe, nkondo ziyoosya, zivwundaulwa aa kuvwundumukila mfulumende, zitaambiki nokuba kuti kakuli luumuno. Baleli bone bakawunsigwa aa cceba; kwakali nkondo zyotatwe zyakulwana muflumende, nkondo zya masi aali kulaale, zimwi ziindi zyoonse zyobile zyakali kulwanwa aciindi comwe.” (The Histories, 1:2).

Josephus utwaambila buzuba oobo “bantu baku Caesarea nibaakankaula bamaJuuda aabo bakali akati akbo, mbubwenya buzuba awoola eelyo [basikalumamba nibakajaigwa], muntu umwi inga wayeeyela kuti eeco caacitika kutozya ku bbazu lyaku Providence; cakuti muwoola lyomwe buyo bamaJuuda bali zyuulu makumi obile bakajayigwa, alimwi boonse baku Caesarea bakaliknkumuna kugwisya bamaJuuda boonse.” (Wars, 2:18:1).

Inzala a Malwazi

Kunyonyoonwa kwa Jelusalema kwakasolwedwa aciindi ca “nzala amalwazi” (Mateyo. 24:7). Yebo toyelede akuyaamuka mapeeji aa Cizuminano Cakale kuti ujane mpucaazuzikwa cintu eeci. Luuka, naakalemba kanjidwe Muya Uusalala, wakalemba kuti, “Mumazuba aya kwakasika ku-Antiokeya basinsimi abazwa ku-Jerusalemu. Kwakanyamuka umwi kulimbabo, uwali kutegwa Agabo, Muuya wamusinsimya kuti kuyoosika nzala mpati munyika yoonse. Njenjiyo yakasika kumazuba aa-Klaudiya Caesar.” (Milimo 11:27-28).

Josephus utwaambila makanaa mwami mukaintu Helena mbwaakatumina lugwasyo ku Jelusalema. “Lino kuboola kwakwe kwakagwasya kapati ku bantu baku Jelusalema; nkaambo kakuti nzala yakabapukumuna aciindi eeco, bantu banji bakafwa akaambo kakubula zibelesyo zyakubamba cakulya mukataa munzi, mwami Helena wakatuma balanda bakwe bamwi ku Alexandria amali aakuula mapopwe manji, abamwi ku Cyprus, kuyooleta mukuli wa nkuyu zyaampidwe” (Antiquities, 20:2:5). Tacitus wakalemba kuti: “Kwakacitika manyongwe manjai-manji mumwaka ooyo. Bayuni basesemya balya mitunta bakoompana mumunzi wa Capitol; maanda akoolaulwa amizuzumo ya nyika, mpoonya kulibilika nikwaayambuka akataa bantu, aabo batakakwe nguzu bakalyataukwa kunsaa maulu eelyo makunga aabantu naakali kutonkana. Maila akaceya alimwi, mpoonya eeyo nzala yakanjila, yakalanganyigwa kuti nkucenjezya kwa bulemu.” (The Annals of Imperial Rome, 12:43). Pestilences usually accompany periods of famine.

Mizuzumo ya Nyika

Kusanaganya akataa kupyopyongana kwakatobela nkaambo ka nzala amalwazi, Mwami wesu wakaamba kuti mizuzumo mipati ya nyika iyoozungaanya cooko munsaa kucingililwa kwa Jelusalema (Mateyo. 24:7).

J. Marcellus Kik said, “Kwaamba aamizuzumo ya nyika, mbaji balembi bakaambilizya mizuzuzmo eeyo muciindi cakali munsaa 70 A.D. Kwakaba mizuzumo ya nyika ku Crete, Smyrna, Miletus, Chios, Samos, Laodicea, Hierapolis, Colosse, Campania, Loma, aku Judiya. Cilakondelezya kuti munzi wa Pompeii wakanyonyoonwa aa muzuzumo wa nyika waacitika mubuzuba bwa Mulumi 5, 63 A.D.” (An Eschatology Of Victory, p. 93).

Zyaacitika Ziyoosya Kuzwa Kujulu

Mumulumbe wa Luuka waku Oliveti walo wakalemba kucenjezya kwa Messiah kwakuti “Kuyooba mizuzumo mipati, enzala ezilwazi mumasena aandeene, alimwi kuyooba iziyoosya, ezitondezyo zipati izizwa kujulu.” (Luuka 21:11).

Bumwi busiku “kwakasunta muyoba masiku, wakafunta canguzu, amyuuwo kiibbubbula canguzu kapati, imvwula yakawa cakulekaleka, kakuli ndabo zyatakali kweenkela kulabaula, mizumo iitaambiki, kuzungaana akuvwuluma nyika, ooko kwakali mu kuzuzuma kwa nyika. Eezi zintu zyakali kutondezya kuti kwakali lunyonyooko lwakali kuboolela bantu, eelyo myeendelo yaanyika niyakapilinganyigwa; alimwi kufumbwa muntu naakali kukonzya kubbejela kuti eezi zintu zyakali kusolweda manyongwe mapti aakacili kuboola.” (Wars, 4:4:5).

Aciindi cimwi Josephus wakalemba kuti: “Kwakalibonya nyenyezi yakali kukonzyana aa cceba, yakaimvwi atalaa munzi, intanda yakazumanana mwaka woonse kayiimvwi atalaa munzi. Aboobo alimwi, kabataninga zanga bamaJuuda, kwakamweka mumuni mupati mumbalaa cipaililo aŋanda iisetekene, cakuti kwakalibonya aanga mpaakati ka masikati, eeco cakazumanana kwa cisela ca woola lyomwe. Kuyungizya waawo, mulyango wa kujwe wa kkoce lili mukati [kkoce lya] tempele, ooyo wakabambidwe aa lubulo lwa mukuba a butale, uulema cinicini, alimwi wakali kujalwa abalombwana bali makumi obile, kuusimpidwe mu nsimbi ya butale, alimwi wakasimpidwe ansi, mu bbwe, wakajulika lwawo wini munsaa woola lya cisambomwe ca masiku.” (Wars, 4:4:5).

Mulumbe Mubotu Wakambaukwa Ku Masi Woonse

Munsaa kunyonyoonwa kwa Jelusalema “Nkabela aya Makani Mabotu aa-Bwami azookambaukwa munyika yoonse kuti abe citondezyo kumisyobo yoonse. Elyo mamanino azoosika.” (Mateyo. 24:14). Eeci cakacitika mumusaela mutaanzi. Paulu wakalembela basaante ku Colosse akwaamba makanaa mulumbe mubotu “Ngaonya makani aakakambaukilwa bantu boonse baansi ano. (Bakolose. 1:23).

“Tunsiyansiya tubikka zitobela eezi ku baapositolo banjaanji aba evangeli: Andulo waambwa kuti wakali kubelekela ku Scythia; aboobo bantu baku Russia bakoma nguwe kuti ngo mwaapositolo waboe. Filipo wakakkala myaka yakwe iicaalizya mu Hierapolis ku Phyrgia. Bartholomew waambwa kuti wakaleta mulumbe mubotu kweendeleanya aa Mateyo ku India. Tunsiyansiya tujatikizya Mateyo tulipyopyongene. Walo waambwa kuti waakambaukila bantu bokwabo, mpoonya akuya kumbele mumanyika aandeene. James Alphaeus waambwa kuti wakabelekela mu Egipita. Thaddeus waambwa kuti wakali similimo ku Persia. Simon Zelotes waambwa kuti wakabelekela mu Egiita aku Britaini; kakuli amwi makani amujatanya ku Persia aku Bbabbuloni. Mu evangeli Johane Maako waambwa kuti wakayaka cikombelo mu Alexandria.” (Lars P. Qualben, History Of The Christian Church).

Kwiimikila Kunembo lya Bami a Baleli

Yahushua wakaambila baapositolo “Muyoosulwa kubantu boonse nkaambo kazina lyangu, pele walo oyo uuyookakatila mane do kumamanino nguuyoofutulwa” (Maako 13:9).

Yebo toyelede akuyaamuka mapeeji aa Cizuminano Cipya kuti ubone kuzuzikwa kwa cishinshimi eeci.

Petulo a Johane bakaletwa kunembo lya ba Sanihedulini (Milimo 4). Stephen wakajayigwa kuumwa mabwe a nkamu ya bamaJuuda bakalalide (Milimo 7:54-60). Herodi Agrippa “Wakajaya Jakobo eceba, mwanaakwabo Johane. Naakabona kuti cabotezya ba-Juda, wakaakujata Petro awalo. Cakali ciindi camukamu uutakwe mimena.” (Milimo 12:2).

Paulu wakaimvwi kunembo lya Gallio, mweendelezi waku Achaia (Milimo 18:12), Felix, muleli muna Loma (Milimo 24), a Mwami Agrippa (Milimo 25). Kumamanino Paulu wakazumizyigwa kulizekela mwini kunembo lya Caesar lwakwe.

Mwami wesu wakaambilizya kudilimunwa kwa Jelusalema mu caandaano 24 ca Mateyo. Mu cibalo cimwi twakabandika kuti mulumbe waku Oliveti azimwi zitondezyo zyakapedwe muli Mateyo 24 zyakali kuzyoozuzikwa mumusela ooyo (Mateyo. 24:36). Tuyanda kuya kumbele kuzubulula zitondezyo zyaapedwe kuutaninga yonyoonwa munzi mu 70 A.D.

Cisesemyo mu Busena Busetekene

Yahushua wakacenjezya basikwiiya bakwe kuti, “Lino nimuzoobona cisesemyo cabusaale cakaambwa a-Daniele musinsimi ciimvwi mubusena busalala (oyo uubala amvwisye), eelyo abo bali mu-Judaya baloboke kuzilundu.” (Mateyo. 24:15-16).

Josephus, mulembi wa misela mumusela mutaanzi, utwaambila kweetezya ciimo ca tempele kataninga sika Titus, Silumamba muna Loma. “Alimwi lino, eelyo makunga aabantu naakabungana antoomwe, alimwi boonse nibakakalide nkaambo kakwaangwa kwa balombwana aabo mu cipaililo, kucimwa kujata banakazi a bujayi bwabo pele kabataninga talika kulwana, Agnus wakaimikila akati kabo, kalangalanga ameso aakwe kutozya ku tempele, kaibaiba misyozyi mumeso aakwe wakati, ‘Ncobeni, nicali cibotu kuti Ime ndafwa nketaninga bona ŋanda yokwa Yahuwah kiizwide zisesemyo zinji boobu, nokuba masena aasetekene aaya aateelede kulyataukwa ca biyo-biyo, kaazwide matende aa zigwebenga eezi zitilaila bulowa'” (The Wars Of The Jews, 4:3:10).

Kuutaninga nyoynoonwa Jelusalema, itempele lyakaba busena bwakubunganina bwa zigwebenga zya banalumi. Yahushua wakalailila kuti eelyo basikwiiya baakubona “cisesemyo ca lusaalo” cili boobo, balo bakeelede “kutijila ku malundu.” Eeci cibalo kunyina mpocaambilizya nokuba munzila iili buti kuzyokela kwa Mwami wesu kumbelaa ciindi. Eelyo eeci “cisesemyo ca lusaalo” nicakatola busena, aabo bakali mu “Judiya” bakeelede kutijila ku malundu—kuleka bantu bakkala ku Melika mazubaano pe!

Jelusalema Wacingililwa

Mubusanduluzi bwa Luuka bwa mulumbe ooyo, Yahushua wakabaambila basikwiiya akuti eelyo “Pele wabona kuti Jelusalemu wazinganwa mukati kempi, amukazibe kuti kusaalwa kwawo kuli afwaafwi. Ndilyonya abo abali mu-Judaya abacijile mumalundu, abali mukati kawo abazwe, abali kumyuunda batanjili mumunzi.” (Luuka 21:20-21).

Aawa basikwiiya bakacenjezyegwa kuti eelyo mpi zya BaLoma nizyakali kuswena munsaa Jelusalema balo bakeelede kutija kuti bavwune maumi aabo. Banakaristu bakacenjezyegwa cinicini kufumpwa kwakali kuzyaaa kuswena. Josephus wakati, “Alimwi lino Vespasian wakacingilila zipilo zyoonse mumabalibali aa Jelusalem, akuyaka zikkalilo ku Jeliko aku Adida, akubikka makunga aabasilumamba muli nzizyo . Mpoonya lino inkondo niyakavwambukila muminzi amumalndu aakali mumbali, amu misena amwalo, aabo bakali mu Jelusalema tiibakacijisi lwaanguluko lwa kuzwa anze lya munzi; Lino eelyo Vespasian naakazyokela ku Caesarea, alimwi naakacili kulibambila, alumamba lwakwe loonse kuti agaminine kutozya ku Jelusalema, walo watambula aakuti Nero wafwa. Mpoonya Vespasian wakamusya makanze aakwe kuti afumpe Jelusalema, alimwi wakalindila kuti abone uutiikone bulelo nilwakainda lufu lwa Nero, nkaambo Bulelo bwa Loma bwakali muciimo cipilingene, aboobo wakaima kulwana bamaJuuda” (The Wars Of The Jews, 4:9:1, 2).

Eelyo mpi zyaku Loma kumamanino nizyakazika ku Jelusalema, bakakkalila a Mulundu wama Olifa (The Wars Of The Jews, 5:2:3). Mpeenya aawo mbubakasikila buyo, bakafumba donga kuzinguluka Jelusalema. Mumazuba otatwe bakabumbilila bwaanda busika mamaile aali fuka oobo bwakazingulikide kumaninizya munzi woonse (The Wars Of The Jews, 5:12:2).

Mapenzi Aatanabwenwe

Yahushua wakacenjezya basikwiiya bakwe kuti eelyo lumamba lwaku Loma lwaakusika, aabo bakali ku Judiya bakeelede kutijila ku malundu alimwi akuti “Alakwe oyo uuli atala alululi ataseluki kuti agwisye cintu cili muŋanda. Alakwe oyo uuli mumuunda atabooli kuzootola cikobela cakwe. Lino kumazuba ayo maawe kulibaabo bamisi abanyonsya. Amukombe kuti lucijo lwanu lutabi kuciindi campewo nimuba mu-Sabata. Nkaambo kuciindi eco kuzooba mapenzi mapati aatana kubonwa kuzwa kumalengelo aanyika kusikila sunu, alimwi takoozooba limbi aali boobu pe.” (Mateyo. 24:17-21).

Ncintu cigambya sunu bantu banji mbobasola kubelesya majwi aaya kusendekezya kuzyokela kwa Mwami kumbelaa ciindi! Inga caimpana buti kuti Yahushua wazokela Mujibelo nokuba mu Nsondo? Inga caimpana nzi kuti naa wazyokela mu mupeyo naa cilimo? Nokuba boobo, ikuti yebo nookali kusola kutija lumamba lwakali kufumpa inga caba cintu cipati, nkaambo milyango ya munzi niyakali jedwe mubuzuba bwa Nsabata alimwi nikwakanyina cipilo aakuswipukila kuti utije. Kutija lumamba inga caba cintu cuubauba kapati iktui yebo kotajisi mwana wa kunyonsya.

Zimwi ziindi bantu balanyolanyola kumvwisyisya luciso lwa kufumpwa kwa Jelusalema. Josephus utwaambila lumamba lwa BaLoma “mbu lwakaunka mumyeelwe minjaanji mu migwagwa yaa munzi, kabasomwede macceba aabo, bakakankaula kufumbwa ngubakeenzya, kakwiina kweengelela, akudomeka maanda amulilo oomo bamaJuuda mubakatijila, akuumpa kufumbwa muntu wakali mukati muli ngawo, akoolawula maanda manjaanji; mpoonya nibakaboola mumaanda kuti basaale zintu, bakajana mikwasyi ya bantu bafwide, mumazyuli aakali atala akazwide mitunta, aabo bakafwa ku nzala; bakaima kabayoowede kubona malweza aaya, bakazwa oomo kakwiina kujata nociba comwe. Pele nokuba kuti bakalaa mulazyo ooyu kuli baabo bakafwa munzila eeyi, pele tiicakali boobo kuli baabo bakacili bazumi, pele bakagonkaula kufumbwa ngubakaswaanganya, akusinkilila migwagwayoonse amitunta ya bafwide, akucita kuti munzi woonse ukunke malowa, cakuti mulimo wakali kuumpa maanda manjaanji wakazima akaambo ka malowa aabantu aabo.” (The Wars Of The Jews, 6:8:5).

Kwakafwa kwiinda bamaJuuda basika cuulunzuma comwe niwakanyonyoonwa Jelusalema—bamwi bali 97,000 bakatolwa buzike!

Inyenyeezi Ziyoowa Kuzwa Kujulu

“Ndilyonya musule lyamapenzi aamazuba ayo, izuba liyoosizigwa, awalo mweezi uyooleka kupa mumuni wawo, azyalo inyenyeezi ziyooloka kuzwa kujulu, nkabela inguzu zyakujulu ziyoozunganisigwa.” (Mateyo. 24:29). Aabo basyoma kuti kuyooba Bulelo kacitannga sika cuulu ca myaka kanjaanji babelesya kamapngo aaka “kupa bumboni” bwakuti Mateyo 24 waamba kuzyokela kwa Kristu muciindi ca kwaamba kunyonyoonwa kwa munzi uustekene. Bavwuzya kwaamba kuti, “Kolanga buyo anze masiku—inyenyeezi nkozicili mumulengalenga cino ciindi.”

Kuli baabo batazyi mulaka wa cishinhsimi ooyu aabo basyoma kuti kuyooba bulelo mu myaka iili cuulu zimwi inga bamvwika kubaa maanu akubakwelelezya. Nokuba boobo, kasinzo kafwaafwi buyo kunjila mu Cizuminano Cakale inga katondezya nzila iikonzyenooyu mulaka mbuubelesyedwe kupandulula kuwa kwa bami a malelo. Langa mikonzyanyo iitobela ya lubeta lwa bulemu lwa Yahuwah akubona Walo mbwapandulula kuwa kwa baleli ba zisi:

Citondezyo ca Mwanaa Muntu

Muli Mateyo 24:30, Yahushua wakati, “‘Lino kuyooboneka citondezyo ca-Mwana a-Muntu kujulu, mpawo misyobo yoonse yaansi iyoolila, nkabela bayoobona Mwana a-Muntu uuboola amayoba aakujulu anguzu abulemu bupati.”

Twakomba kobikkila maanu kuti Yahushua taakaamba kuti, “Lino kuyooboneka citondezyo ca-Mwana a-Muntu kujulu” naakuti “mpponya kuyooboneka citondezyo mumajulu ca Mwanaa Muntu.” Kaambo keni nkakuti: “Lino kuyooboneka citondezyo ca-Mwana a-Muntu kujulu” (Berry’s Interlinear). Kaambo kakuti “kujulu” kaambilizya nkwabede Mwanaa Muntu, kutali nkocibede citondezyo.

Kunyonyoonwa kwa Jelusalema muli lwako cakali citondezyo ca kasimpe kakuti Mwanaa Muntu wakali kulela kujulu, nkaambo cakali kuzuzika kushinshima kwakwe (cf. Ciibalusyo. 18:20-22).

Takukoozoosyaala Okuno Ibbwe Niliba Lyomwe Atala Alyeenzinyina

Kumatalikilo kwini kwa mulumbe waku Oliveti, naakali kulanga tempele, Yahushua wakati, “Eelyo wakabavwiila, wakati, Sa tamuboni zintu ezi zyoonse? Ncobeni ndamwaambila kuti takukoozoosyaala okuno ibbwe niliba lyomwe atala alyeenzinyina litakoozoowaalwa ansi.” (Mateyo. 24:2).

Titus, Silutwe wa Lumamba muna Loma, taakali kuyanda kudilimuna tempele. Mu kwaambilizya kwakwe ku baJuuuda aabo bakali kukwabilila munzi walo wakati, “Ime ndakombelezya lumamba lwangu ndemwini, aabamaJuuda aabo balaa ndime lino, alimwi andinywe lwenu, kuti Ime nsyemusinikizyi kuti musofwaazye busena busetekene oobu; alimwi ikuti buyo inywe mucince busena mpomulwanina, kunyina muna Loma uutisike munsaa busena bwenu busetekene oobu, nokuba kusungilizya, nokuba kumunyemya; pe ma, Ime ndakakatila kusungila ndinywe ŋanda yenu iisetekene, kufumbwa naa mulayanda nomutayandi.” (The Wars Of The Jews, 6:2:4).

Nokuba boobo, eelyo munzi niwakafumpwa, walo “wakapa malailile aakuti lino beelede koolawida limwi munzi woonse a tempele pele bwaanda, bwakadilimunwa cinicini kusikila bweelana anyika abaabo bakabufumbulula akubusimpula, cakuti kunyina cakacaalila cakuti aabo bakaboola aakale basyome kuti kuli nikwakakkede bantu aawo.” (The Wars Of The Jews, 7:1:1). Masimpe, majwi aa mushinshimi akazuzikwa, “Lino nkaambo kandinywe Zioni uyoolimwa mbuli muunda. Jelusalemu uyooba malwi malwi, acilundu cantempele ciyooba mbuli kalundulundu kamusokwe buyo.” (Mika 3:12).

Zintu Zipati Ziimpene

Citondezyo atalaa citondezyo cakapegwa kutegwa basikwiiya bakonzye kuzyibila limwi kuutaninga nyonyoonwa Jelusalema. Kucenjezya kwakapegwa akubantu kuti batije muziindi zya kupyopyongana eezyo eelyo, lubeta lwa Yahuwah nilwakacili kuzyaa ku nila limwi lwasika ali Jelusalema.

Lino tulangila kuzyokela kwa Mwami wesu, “Pele taakwe muntu naba umwi uuzi buzuba obo nanka ciindi, nibaba baangelo bakujulu naba Mwana, pele Taata luzutu nguuzi.” (Mateyo. 24:26). Yahushua uyoozyokela muziindi zya kuliiba alimwi kakwiina kucenjezya. Muciindi ca lubeta lusubula cisi cizangide aasyoonto buyo, “nkabela misyobo yoonse izoobunganisigwa kubusyu bwakwe. Mpawo uzoobaandaanya mbuli mweembeli mbwaandaanya imbelele ampongo.” (Mateyo. 25:32).


Eeci cibalo citali ca-WLC cakalembwa aa David Padfield.

Twakagwisya mucibalo citaanzi mazina aamituni woonse ngobaulikide taata a Mwana, akubikka mucibaka cangawo mazina mataanzi ngubaapedwe. Kuyungizya waawo, twakojokolosya mu Mangwalo mazina aa Taata a Mwana, mbuli mbwaakalembedwe kutaanguna a balembi ba Bbaibbele bakayoyelwa moza. Nkamu ya-WLC

Eeci cibalo tacili ca WLC. Eelyo notubelesya zilembedwe aabalembi balaanze lya nkamu, tusimba buyo zyeezyo zyeendelana 100% a Bbaibbele a lusyomo lwesu cino ciindi munkamu ya WLC. Aboobo eezyo zibalo inga zyalanganyigwa kuti nzya nkamu ya WLC. Twakalelekwa kapati amulimo wabalanda ba Yahuwah banjaanji. Pele tatukulwaizyi ndinywe nobeenzuma kutalika kubala zyaalembwa abantu aabo. Eezyo nzibaalemba, twakazigwisya mumalembe eesu nkaambo kanjaanji zililubide akubaa tumpenda. Cintu cuusisya ncakuti tucilangaula mbungano yamilimo iitakwe kampenda. Ikuti konyandidwe nkaambo ka [zibalo/milumbe] iitali ya WLC, kobikkila maanu ku Tusimpi 4:18. Kuteelela kwesu nkwakuti kasimpe Kakwe kalazyokoloka, eelyo mumuni nuuyaa kumwesya munzila yesu. Tulakayandisya kasimpe kwiinda buumi, nkanko tulavwuntauzya kufumbwa nkokakonzya kujanwa.

Kucingilila Jelusalema mu AD 70 a ncikwaalengelezya ku BuJuuda a Bunakristu

Kuwa kwa Jelusalema mu AD 70 kwakalengelezya cintu cipati eeco caaletezya zinjaanji kumusela wa BaJuuda a BaLoma.

Eeci cintu cakatondezya mamanino aa Nkondo ntaanzi ya BaJuuda-a-BaLoma, eeyo yakamanina mu kudilimuna Tempele Lyabili, aawo aakasimpidwe moyo wa bupaizi bwa baJuuda, mapolitikisi atunsiyansiya.

Kuwa kwa munzi abweende bwa zintu zyakatobela kwakabambulula Bujuuda, akukwelelezya kucinculula bupaizi bwa BuJuuda a Bunakristu, akuleta ciindi ca kuzunda cakalaa manyongwe mu Bulelo bwa Loma.

Kucubilana akataa BamaJuuda a BaLoma

Mu myaka yakainda kuutaninga sika AD 70, Jelusalema wakali kuyandwa kapati mu mapolitikisi, mu ziyanza zya bantu, akuba busena bulaakatikati mu bupaizi amubuumi bwa baJuuda.

Tempele Lyabili, eelyo lyaayakwa nibaazyokela kuzwa ku buzike ku Bbabbuloni mumusela wa 6 BC, lyakaimvwi mbuli busena bulaakati mu bupaizi bwa mu buJuuda.

Cooko ca Judiya, cakazingulukide munzi wa Jelusalema, wakaba bulelo bwa makwebo mu Loma mu 63 BC eelyo Pompey silutwe walumamba lwaba Loma naakazwidilila kusinkilila munzi wa Jelusalema.

Nikwakainda makumi aamyaka, cilongwe akataa Loma abaJuuda cakapapa.

Beendelezi bana Loma bongaye, aabo bakali kulanganyigwa aa bamaJuuda kuti bakalaa bukkulukku akutabikkila maanu kumilawo a tunsiyansiya twa buJuuda, bakaindilizya kucumbana.

Kuyungizya waawo, mitelo mipati eeyo yakali kusinswa aa BaLoma yakaletelezya kutamvwana akataa BuJuuda.

Kuvwundumuka kwa BaJuuda (66-70 AD)

Nkondo ntaanzi ya BaJuuda abaLoma, kanjaanji yiitwa kuti Kuvwundumuka kwa baJuuda, yakatalika mu AD 66.

Ooku kuzanga kwakaboolela mukucumbana ziindi zinjaanji mu mapolitikisi amubupaizi, kusanganya a kulela calunya akulwanina cisi ooko kwakali kuyaa kuyungizya akataa tubungabunga twa buJuuda.

Ooku kuzanga kwakazwidilila akataa baJuuda aabo bakalibbakamuna kulwana akutanda kabunga kasyoonto ka baLoma aabo bakakkede mu Jelusalema.

Nokuba boobo, Loma wakafwamba kutumina mpi yiinda kulema kuzyoopwayaula bazangi, akubambila busena bwa kusinkilila akuzunda munzi wa Jelusalema.

Basinguzu bakatola lubazu

Vespasian: Muleli waku Loma

Vespasian wakali Muleli muna Loma ooyo wakatalisya kukwabula buzangi bwa bamaJuuda mu AD 66. Nokuba boobo, muciindi ca nkondo, walo wakaitwa kuti ajokele ku Loma akataa kupyopyongana mu mapolitikisi, mpoonya wakasumpulwa akubikkwa kuba muleli mu AD 69, akusiila mwanaakwe Titusi kweendelezya mulimo wakulwana buzangi bwa baJuuda.

Titusi: Silutwe wa Lumamba lwaku Loma

Titus, mwanaa Vespasian, wakali silutwe mu lumamba lwaku Loma ooyo wakasolweda kusinkilila akudilimuna Jelusalem mu AD 70. Walo wakali kubeleka aa wisi mu kulwana buzangi bwa baJuuda alimwi wakasumpulwa kuba mweendelezi wa lumamba eelyo Vespasian naakapiluka ku Loma. Titus wakali zyibidwe akaambo ka bunkutwe mu lumamba a busololi, eeco cakali cintu ciyandika mu kusinkilila Jelusalema.

Josephus: Kamboni a Mulembi wa makanaa Misela

Flavius Josephus, izina litaanzi lyakwe lyakali Yosef ben Matityahu, wakali mulembi wa misela MuJuuda wakasandukila ku Buloma. Wakali musololi wa lumamba wakataangunide kulwana baLoma mpoonya wakajatwa buzike.

Mukuya kwa ciindi. Walo wakakkomaninwa aa Vespasian akunjizyigwa mulimo wa musanduluzi uupa malailile. Josephus wakalemba makani aazukide aa Buzangi bwa baJuuda, kusanganya a Kuwa kwa Jelusalema, mumulimo wakwe wakuti “Nkondo ya BuJuuda.”

Malembe aakwe ngaamwi aajisi makani aasindingene kapati aaciindi eeco, nokuba kuti ayelede kubalwa munzila yakwaacenjelela, kulanganya bupilingene musela wakwe kumugama akuyandisya kulengelezya zintu zimwi.

Basololi baJuuda a Tubungabunga twakapampuka

Aciindi ca kuzanga a akufumpwa, munzi wa Jelusalema tiiwaakamantene kuujisi muleli omwe pele wakali munzi wa tubungabunga tunjaanji twakaanzeene.

Ooto tubunga twakali twaba Bankutwe Bamilawo, bantucisi basikalumamba aabo bakatola cibeela cikubwene mukucokacoka akusungilizya kuzangila Loma; Bafalisi, aabo bakali basyaazyibwene mu mulawo wa buJuuda alimwi bakalaa batobeli banji mubupaizi; aba Sadyusi, aabo kanjaanji bakali nkumekume mubapaizi.

Kubula lukamantano akulwana muli cabo akataa tubunga ootu, nkukwaaletelezya buyumuyumu akulesya kulikwabilila kuzwa ku BaLoma.

Kufumpwa kwa Jelusalema

kunyonyoonwa-kwa-jelusalema-Francesco Hayez

Impi zya BaLoma zyakali kulaikidwe zilwanyo ziyoosya akubaa luzyibo lwa nkondo kapati, kayi bakali kukwabana ziindi zinjaanji abamaJuuda aabo bakazangide kwa myaka iikubwene. Mukati ka munzi, aabo bamaJuuda bakali kukwabilila munzi, bakali pyopyongene nkaambo ka kulwana muli cabo akataa tubungabunga. Nokuba ceeci, bakalilibambilide kukucingililwa ooku kwiinda mukuyobozya cakulya akuyumyayumya bwaanda bwa munzi. Aawo abusena aakayakidwe Jelusalema, akali anyika yakali atala, kabajisi azikwabilizyo ziyumu zyakasunka cinicini bafumpi baku Loma. Kucingilila munzi kwakatola myezi iitandila yosanwe. Kutaanguna,baLoma bakasoleka kudilimuna bwaanda bwa munzi kababelesya zilwanyo zyakukolomozya bwaanda.

Nicakaalilwa eeco, bakaanka kucingilila munzi,kabakanzide kujazya nzala munzi woonse kutegwa utolwaale akootobala akulilekela mumaanza aabo.

Bweende bwa zintu mukataa munzi bwakafwaambaana kulumaana. Izyakulya ameenda zyakaceya, alimwi malwazi akatalika kuyambukila akataa bantu. Kulwana mulicabo akataa tubungabunga twa baJuuda kwakazumanana,kuubyaubya akubuzya nguzu ku bukwabilizi bwa munzi.

Kweendelanya a malembe aa misela, BaLoma bakakutula mulilo akuumpa Tempele, akuuntuluzyila malailile ookwa Titusi kuti balikwabilile. Itempele, ganda lyeebeka kuyakwa alimwi lilanganyigwa kuba mumoyo wa buumi bwa BaJuuda, lyakacaala lyaba twe.

Kucingilila Jelusalema mu AD 70 a ncikwaalengelezya ku BuJuuda a Bunakristu image

Mu mainza aa mwaka wa AD 70, BaLoma bakazwidilila kudonkola Bwaanda Bwatatu, mpoonya abwaanda Bwabili, alimwi akupuna mu bwaanda Butaanzi oobo bwakakwabilidwe cinicnici, akunjila Mutala lya Munzi.

Kukankaula a Kunyonyoona

Cimwi cintu cipati alimwi cicumba kumoyo akataa zintu zyaatola busena niwakadilimunwa Jelusalema, cakali ca kukolomona Tempele Lyabili.

Kweendelanya a malembe aa misela, basikalumamba Baloma bakakutula mulilo kuumpa Tempele, akuuntuluzyila malailile ookwa Titasi kuti bwalikwabilile. Itempele, ganda lyeebeka kuyakwa alimwi lilanganyigwa kuba moyo wa buumi bwa BaJuuda, lyakacaala lyaba twe. Eeci cakacitika mubuzuba bwa fuka bwa mwezi wa baHebulayo wa Avu, oobo buzuba bucilanganyigwa mazubaano abamaJuuda kuti mbuzuba bwa Tisha B’Av, buzuba bwa koomoka akuliimya kulya. Kunyonyoonwa kwa Jelusalema kwakatobelwa akukankaulwa kwa bantu banjaanji. Josephus utuzubulwida makani aakukankaula bantu, kaamba kuti BaLoma bakajaya bantu banji kapati mumunzi ooyo. Myeelwe ya bantu bakajayigwa tiizyibidwe kabotu alimwi kulangilwa kuti wakaintizya kulemba makani Josephus, pele cilisalazyidwe kuti kwakajayigwa bantu banji batabalwi.

Aabo batakajayigwa bakatolwa buzike, bunji bwabo bakatolwa kukusya migonti ku Ejipiti nokuba kuuzyigwa kumisyika ooko kuuzyilwa bazike. BaLoma bakalomya cinicini kusaala munzi wa Jelusalema. Maanda, minzi a bwaanda bwa munzi woonse bwakoolaulwa akudilimunwa, kwacaala buyo makomwe amatongo aawo aakali munzi. Mweelwe wakunyonyoona wakali mbuli bwakaamba Josephus kuti aabo bakaswaya munzi niwaamanide kudilimunwa tiibakacili kukonzya kuzyiba kuti naa kuli niwaakkedwe bantu aciindi cimwi.

BaLoma bakatolelezya akusaala zintu ziyandisi zya Tempele nibakafumpa munzi, kusanganya a ceeco ciitwa kuti Menorah, eeco cakaakwaanzikwa a Mulyango mupati ookwa Titusi ku Loma.

Cintu cakatobelezya kuwa wa munzi

Kuwa kwa Jelusalema tiikwakanyonganya buumi bwa bamaJuuda mpeenya-mpeenya. Zyuulu atalaa zyuulu bakajayigwa nibaasinkilidwe, alimwi aabo bakafutuka bakatolwa buzike, bamwi bakatandwa mucisi, nokuba kukkala mu matongo aa munzi. Kusweekelwa Tempele Lyabili cakali cintu cakali kupyopyonganya, nkaambo tiicakajatikizya buyo bupaizi pele cakali citondezyo ciiminina cisi.

Eeco cakatalisya kumwaikizyanya akataa bamaJuuda kwa ciindi cilamfu. Lino munzi kuuli matongo a Tempele Lyabili kalinyonyoodwe,bamaJuuda banji bakaatulwa, bakauzyigwa buzike, nokuba kulonga kuzwa mucooko eeco.

Bakatalika bupya kuyaka minzi mukataa Bulelo bwa Loma akunze lya bulelo, kabayaa kulitondezya bweende bwa buumi bwa buJuuda.

Lino Tempele kalidilimudwe, bupaizi bwa BuJuuda bwakeelede kutola ntaamu kucinculuka, eeco cakaletelezya kucincauzya zintu zinjaanji zya bupaizi amizeezo, akusolweda kukubamba BuJuuda bwa Bamayi ba Milawo.

Ku Bulelo bwa Loma, kudilimuna munzi wa Jelusalema kwakali kuzunda kwakabatelela mpuwo, kwakayumyayumya bweendelezi bwa Muleli Vespasian a mwanaakwe Titasi.

Ooku kuzunda kwakasekelelwa kapati mu Loma kabayaa kufoolwa kweenda cipaale mbuli bwaatondezyegwa a Mulyango Mupati ookwa Titus, alimwi caakamantanya nguzu zyabo mu Mwaka wakapyopyongene wa Baleli Bone.

Mulyango-wa-Titus

Kunyonyoona Jelusalema kwaka kwelelezya bweende bwa Bunakristu butaanzi. Basikwiiya bokwa Yahushua banji bakali tijide kale kuzwa mumunzi kuutaninga cingililwa, kabayaa kumwaya makanaa lusyomo lwabo kufumbwa nkubaatozya muzibeela zya Bulelo bwa Loma. Kuli bamwi, kunyonyoonwa kwa Tempele amunzi kwakazuzika kucenjezya kwa cishinshimi cokwa Yahushua ca kuwa kwa Jelusalema.

Bunakristu bwakatalika kuyaa kusanduluka mbwaanga kwakacinyina nguzu zya BuJuuda zyeendelezya mu Jelusalema, alimwi amikowa ya bamaJuuda yakali tanteene.


Eeci tacili cibalo ca-WLC. Cakazyila ku: https://www.historyskills.com/classroom/ancient-history/siege-of-jerusalem-ad-70/

Twakagwisya mucibalo citaanzi mazina aamituni woonse ngobaulikide Taata a Mwana, akubikka mucibaka cangawo mazina mataanzi ngubaapedwe. Kuyungizya waawo, twakojokolosya mu Mangwalo mazina aa Taata a Mwana, mbuli mbwaakalembedwe kutaanguna a balembi ba Bbaibbele bakayoyelwa moza. Nkamu ya-WLC.

Eeci cibalo tacili ca WLC. Eelyo notubelesya zilembedwe aabalembi balaanze lya nkamu, tusimba buyo zyeezyo zyeendelana 100% a Bbaibbele a lusyomo lwesu cino ciindi munkamu ya WLC. Aboobo eezyo zibalo inga zyalanganyigwa kuti nzya nkamu ya WLC. Twakalelekwa kapati amulimo wabalanda ba Yahuwah banjaanji. Pele tatukulwaizyi ndinywe nobeenzuma kutalika kubala zyaalembwa abantu aabo. Eezyo nzibaalemba, twakazigwisya mumalembe eesu nkaambo kanjaanji zililubide akubaa tumpenda. Cintu cuusisya ncakuti tucilangaula mbungano yamilimo iitakwe kampenda. Ikuti konyandidwe nkaambo ka [zibalo/milumbe] iitali ya WLC, kobikkila maanu ku Tusimpi 4:18. Kuteelela kwesu nkwakuti kasimpe Kakwe kalazyokoloka, eelyo mumuni nuuyaa kumwesya munzila yesu. Tulakayandisya kasimpe kwiinda buumi, nkanko tulavwuntauzya kufumbwa nkokakonzya kujanwa.

66 A.D. – Banakristu baku Jelusalema Batijila ku Pella acooko ca Dekapolisi!
Matongo aa Munzi Wansiku wa Pella, mucisi ca Jordan1

Jelusalema wakadilumunwa mu 70 A.D. kwiinda mukuyovwana akataa Impi zya Lumamba lwaba antoomwe, kazigwasyanya kucingilila munzi kwa ciindi cilamfu. Yahuwah taakabakwabilila basale Bakwe, nokuba Temepele Lisetekene eelyo ndibaamuyakilide. Busofwaazi bwa BamaJuuda baciindi eeco bwakaliindilide, alimwi baakankamina Mwanaakwe Yahushua, ooyo mwana ngwaakabtumina mbuli Messiah a mfutuli ngubaali kulangila kwa ciindi cilamfu. BaJuuda baakaka Yahushua mbweenya Yahushua, mumyaka iili 3 1/2 ya kufundisya amulimo wa kuccumaila, mbwaakababwentela akuzonda bweende bwa bamaJuuda.

BaJuuda baakaka Yahushua mbweenya Yahushua, mumyaka iili 3 1/2 ya kufundisya amulimo wa kuccumaila, mbwaakababwentela akuzonda bweende bwa bamaJuuda.

66 A.D. – Banakristu baku Jelusalema Batijila ku Pella acooko ca Dekapolisi! image

Yahushua wakabazula Bapaizi a Balembi kuti bweende bwabo bwakali bwa busyaacivwulemwangu, alimwi bakali kulaale a makanze aa Wisi Mulengi wabo ncaakali kuyanda kuli mbabo. Wallow akabatapatila caantangalala cakumvwikisya nkaambo kaceeco eelyo naakali kucita maleele kunembo lyabo kutegwa bamuzyibe ncobeni ooyo wakali kubabwentela.

Kunze lyakuti beempwe, balo bakakanza kumujaya Yahushua, mpawo bakatalika kumubendelela, Yahushua wakabalekela kuti bacite mulandu ooyu. Kumbele lya Mweendelezi wa Loma Pontiusi Pilato, kakamu ka babaJuuda batabujuli – kabakwelelezyegwa aa Bapaizi babo alimwi kunooli amadaimona – bakapozomokela munzi wa Loma kuti bakankamine Yahushua. Mpoonya Yahushua waakankaminwa.

Eelyo Yahushua kakabbaudwe akubbontaulwa naakali kuyaa kududumuna ciciingano cakwe cakali kulema kuya kubusena bwakali kwiitwa kuti Gologotha (busena bwa cipompo), atalaa mulundu wa Kalivali,batnu basyoma kuti wakali muntu mweenzu, kutali muJuudanyina uuzwa mu Jelusalema nokuba uuzwa mumunzi wakali munsimunsi, ooyo wakamugwasyilila kubweza naakaminwa kubweza ciciingano. Mwaalumi ooyo wakali kwiitwa kuti Simon alimwi wakali kuzwa kucisi ca Kunyika lya Afulika ciitwa kuti Cyrenaica. Walo wakasandukila ku Bunakristu nkaambo ka cintu eeco alimwi wakazumanana kuya kumbele abana bakwe basankwa kuyooba nkanka ya musololi ku Cikombelo caku Antioch. Eeco ncecakali cikombelo citaanzi ooko basikwiiya ba Yahushua nkubakali kwiitwa kuti ‘Mbanakristu.’

Ooko ku Antioch, Simon wakali kuyandigwa wakaulikwa kazina kakuti ‘Musiya’ nkaambo ciwa cakwe cakali kusiya, mbokulembedwe mumalembe aakaindi amwi. Aboobo ikuti mbungano ya Banakristu bantu basiya kiimukkomanina Barack Obama kuba Musololi, cili kabotu eeco. Pele Ime ndalangila kuti balainda kumukkomanina mwaalumi ooyu, Simon, ooyo wakasika ambaakani ya kuba mwaalumi alike wakagwasya Mwami muwoola Lyakwe lya masunko. Kujatikizya baabo bakapa Mwami zyakunywa ziindene eelyo naakaanzikidwe aciciingano, hena cilagwasya kulampya buumi bwa muntu uugagaidwe kuti afwe aciciingano na? Ambweni inga babalwa kuti bakali bagwasyi, ambweni pe.

Inzya, Jelusalema wakazuzya kulisinganya mumazuba amawoola aayo. Balo bakali kuvwuzya kujaya bashinshimi aabo Yahuwah mbaakabatumide mumazuba aakaindi, kabatayandi kwaambilwa milimo ya busofwaazi bwabo, kabatayandi kucinca nokuba kuti Yahuwah wakabacenjezya kuti beempwe. Lino, bakajaya Mwanaa Yahuwah nibaamanizya kumubbantaula akumunonga.

Kacili muzumi, Yahushua wakaambilizya kunyonyoonwa kupati mu munzi wa Jelusalema kumbelaa mazuba. Walo wakaambila bantu mbaakali kukananina mubuzuba oobo kuti musela wabo tuukayindi kacitaninga citika eeci.

66 A.D. – Banakristu baku Jelusalema Batijila ku Pella acooko ca Dekapolisi! image

Kacili muzumi, Yahushua wakaambilizya kunyonyoonwa kupati mu munzi wa Jelusalema kumbelaa mazuba. Walo wakaambila bantu mbaakali kukananina mubuzuba oobo kuti musela wabo tuukayindi kacitaninga citika eeci. Bunji bwa batobeli bakwe nibakalisikide myaka ya kukotoka milimo (60 – 80) eelyo kunyonyoonwa ooku nikwaatola busena. Nibakali balupatipati, pele bunji bwabo nibakacili bazumi.

Munsaa mwaka wa 29 A.D., muciindi ca bufundisi Bwakwe, Yahushua aciindi cimwi wakatanda madaimona manji kuzwa mumuntu waanjidwe basikalalu. Sizyeelo waku Gadalene, mbwaakali kwiitwa muntu ooyo. Walo wakalaa mpuwo mucisi nkaambo ka zizwa, wakali kukkala mucooko ca bantu baku Gadalene. Nguzu zyakwe zyakali kunyandya cakuti wakali kudabula nketani! Kwakali kulibongaanya taakali kukonzya akwaanga nokuceya – bakalisokelede bantu kumwaanga. Walo wakali kukkala akataa zyuumbwe, kasondokede cinicini, alimwi zimwi ziindi wakali kulicuzaula amubili cakuti wazwa bulowa. Wakali mukonzyanyo wa makoto wa wa Duundumuntule. Muntu uuli mbuli yooyo inga naakali zyibidwe kapati mucooko cikubwene.

Bantu baku Gadalene, aabo baambwa mu mangwalo kuti bakali kuvwuba ngulube, kunooli kwakanyina bamaJuuda akati kabo. Ambweni, bakali bantu bamasi. Kujokela musyule kumazuba aakufumpwa aa baku Assyria akutolwa mikowa ya Kunyika, munsaa myaka ya 720s B.C., bantu bzwa kulaale bakafuumina kuzyookkala mucooko eeco ncibaazunda baku Assyria akulongela ku Reuben, Gad, a cisela ca mukowa wa Manasseh. Eeci cooko cakali Kujwe lya Mulonga wa Jordan a Lwizi lwa Galilaya. Eeyi nyika aciindi cimwi yakali munzi wa duundumuntule mwami Ogu, alimwi yakali cibeela ca nyika ya Sihoni. Pele mumazuba aansiku, Joshua wakaliikomede nyika eeyo. Ambweni bantu aaba bakali bamwi bakacaalizya akusumpulwa aabaku Assyria mbwaanga Ogu abantu baku Sihoni bakajayilwa limwi.

Ba ‘Gadalene’ ndibbala liyeekezya kuguminizya mukowa wa ‘Gadi,’ nokuba kuti, Gadi wakalikkede aciindi cimwi mucooko eeco. Hena cakali cooko buyo caanyika, naa aabo bakali bana Isilayeli bakadilika musyule batakacili kutobela milawo ya zilyo ya buJuuda na?

Eelyo Yahushua abaapositolo nibakaseluka kuzwa mu bwato bwabo nibaasika kunkomwe yabantu baku Gadalene, ooyu muntu uunjidwe-madaimona wakabalika kuzya kuli Yahushua a baapositolo.

Yahushua wakalaya cizwa cakanjide muntu ooyo kuti cilyaambe zina lyaco, mpoonya cakalyaamba kuti ‘ndime ‘Makamu’, kwaamba kuti tuli zyeelo zinji, kutali comwe buyo, zinjide mumuntu.

Yahushua wakazitandila anze. Zyalo zyakamukombelezya kuti azizumizye kuyoonjila mu zyuulu zya matanga aa ngulube kwiinda kuti zitandilwe anze, aawo (kweendelanya alusyomo lwakaindi lumwi) zyakali kuyandika kujana cintu cakunjila nokuba kuloba.

Yahushua wakazizumizya kuti zinjile mu matanga aangulube, pele aayo matanga akabalikila ku nkomwe akuyooliwaalila mu lwizi. Zyuulu zya ngulube zifwide zyakali kwiibauka mu lwizi – bakalidomenena beembezi!- pele ooyo mwaalumi wakasondokede akaambo ka madaimona woonse aayo lino wakali tontomene kakkwene maani alimwi kakkede kumaulu aa Yahushua.

simadaimonaMpoonya bantu banyenzi, bakalunduka kuyoolibonena ameso aabo eeco beembezi ncobakali kubaambila, bakalibonena bupati bwa cintu ncaakacita Yahushua. Kunooli lwizi lwakazwide ngulube zifwide kaziimpauka. Mwaalumi wakakopedwe madaimona, ooyo ngubakali kuyoowa kapati, lino wakalikkede kaumwine kumaulu aa beenzu.

Alimwi aakale, eelyo Yahushua naakabweza musinzo uumbi kuya kucooko ca nyika eeyi, balo bakamubunganina kabayandisyide kuteelela ziiyo zyakwe nkaambo ka zintu zyaacitika buzuba obuya. Peel sunu, buzuba oobo bakamukumbila buyo kuti azwe mucisi cabo nkaambo wakaleta manyongwe. Hena ngulube yomwe-yomwe yakali kuulwa mali aaku Amelika aasika $100.00 kusikila ku $300.00 na? Ikuti kacili boobo, nkokuti Yahushua wakabasweezyela cuulunzuma ca mali. Pele tiibakayandide kumucisa Yahushua pe!! Kutali naakamanizya kucita mulio uuli boobo. Eeco cakasalazyilwa limwi kuli boonse kuti ooyu wakalaa nguzu zipati nzibatakaninga bwene.

Yahushua wakayaamuka nibakamukumbila. Mwaalumi wakagwisyigwa madaimona wakalomba kuti awunke aa Mufutuli wakwe. Pele Yahushua wakamwaambila kuti :

‘Peepe. Pele weelede kuunka akaambile bantu caacitika – ncaakacitilwa lwakwe.’

Yahushua wakayumuka, alimwi ooyo mwaalumi wakacita mulimo ngwaakaambilwa nkaambo wakalikkomene kuli ncaakumucitila Yahushua. Walo wakabweza misinzo kucooko ca Kujwe lya Mulonga wa Jordan, kubusena bwiitwa kuti Perea, kwa ziindi zikubwene kuzwa waawo. Mu cooko eeci, kwakali minzi iili kkumi yakabambene, yalo yakali kwiitwa antoomwe mbuli mbungano, kuti ‘ku Dekapolisi’ (minzi iili kkumi). Walo wakaambila bantu bakali kukkala muminzi eeyi makanaa Yahushua ancaakamucitila Yahushua. Mbube nibakamumvwa mulumbe wakwe kuti nibakabuzyilila kuli bakamboni bamwi bakali kucooko nkucaacitikila eeco kuti bamvwe naa cakali masimpe.

Ooyo mwaalumi wakagwisyigwa madaimona wakasindinganya kumwaya mulumbe cakuti ciindi cakatobela eelyo Yahushua naakabweeda kubusena ooko, makunga aabantu akafuumina kuli nguwe kaayandide kuswiilila ziiyo Zyakwe. Yakaba nyika iilaa mbolezi.

Kakwiindide myaka 40 aakale, cakalaa mulimo kuti bunji bwa bantu aabo bakamuswaanganya Yahushua, bakayiya kumulemekezya akumuyoowa, akumutambula. Kwakali minzi iili kkumi mu Dekapolisi. Umwi akataa minzi eeyo wakali kwiitwa kuti Pella. Eelyo BaLoma nibakaboola kuzyoonyonyoona Jelusalema mu 66 A.D., mubweendelezi bwa Gaius Cestius Gallus, cakali cooko ca Decapolisi akumunzi wa Pella ooko Banakristu nkubaatijila!

Wakali mwaka wa 66 A.D.

Silutwe walumamba muna Loma wazina lya Cestius wakacingilila mumbalaa munzi wa Jelusalema a mpi zinjaanji zya lumamba. BamaJuuda bakali kunyola-nyola kunyansya Loma alimwi, aboobo Loma wakabacimwa cakusikila ku lufu. BaLoma bakainda bamaJuuda kunsaa maanu akubasebaanya. Muwakali mukati, Jelusalema wakazwide maunda aabantu, bakali kuyuba bukali bwa baLoma. Ooyu wakali muzni wakakobeledwe kapati abwaanda buzyandamene. Cabili, wakali syaankene mukati akaambo kakuti impi ya Cestiusi yakalibonya aciindi cimwi nikwakali pobwe lya bamaJuuda boonse eelyo bantu banji nibakaboolede ku Jelusalema kuzyoonjila mu Tempele Lisetekene.

Kwamyaka iili 150, BaLoma bakalela atalaa bamaJuuda balaa ncinko alimwi bakatazya kapati kweendelezya. Bakalesyelela nkondo zyakuzanga zinjaanji, zisyoonto a zipati, aboobo bakali cimidwe akukatala kulesya nkondo. Eeco cakabapa kuti baunzumuke kutanga nkondo yakupwaila limwi bamaJuuda akubootobekela limwi kuti baleke mangwemba aabo.

Mukati ka bwaanda, bantu bakali pyolongene mizeezo umwi awumwi. Bamwi bakali kuyeeyela kuti Yahuwah inga wabavwuna kwiinda mukunununwa kupati, mbuli mbwaakacitide muziindi zyakaindi. Bamwi bakayeeya kuti Yahuwah wakabatumina zitondezyo zinjaanji kuti Walo taakakkomene akaambo kabo mumyaka yaayinda, aboobo balo tiibamakasyoma kuti lino Yahuwah inga wabavwuna kuzwa ku baLoma.

Naakamanizya kusinkilila munzi Cestiusi, akuuteya, mpoonya wakagambya bantu boonse kuyakulula zisinkilizyo, mpoonya ngooyo wakayaamuka alumamba lwakwe. Ime ndiciyeeyela makanze aakwe aamaninide naakacita. Kuli mizeezo yiimpene kwaambilizya ceeci, alimwi imwi isola kwiimina kulubazu lwakwe kuti taakali kuyanda kulibonya kufubaala kasinkilila munzi uukwabilidwe cinicini kwa ciindi cilamfu eelyo nkondo zimi nizyakacili kulwanwa munzila iigaminide, nkondo zyakali kweetela bulemu akufumpa zintu zilaa mpindu!

Ku baJuuda bakali kulwanina mukati ka bwaanda bwa Isilayeli, kwakalibonya aanga Yahuwah wakabayoosya mumyoyo basinkondonyina, Bakavwentuka eelyo nibakalindide kwa ciindi cilamfu kuti babe masimpe kuti ooku kuyaamuka tiikwakali kuboongelezya kuti baliibe kukkala kabatalikwabilide. Mbube bakakanze kuya kumbele akubatandaanya, lumamba lwabo lwakatupuluka kuzwa mumunzi akutobela mpi, kuti bakaakubajaye aa baLoma ‘bakandu’.

BamaJuuda bakajata akunyonyoona lumamba lwaba Loma munsaa Bethoroni (Beth Horoni). Kusikila munsaa basikalumamba bana Loma bali 5,300 abali 480 batantide mabbiza bakajayigwa eelyo Eleazar Ben Simons naakasolweda lumamba lwa baJuuda kuyoolwana Cestius mu nkondo. Bakabbidilizya acitondezyo ‘sikwaze’ ca lumamba, eeco cakali citondezyo ca Lumamba oolo ca kutondezya cakulwana nkondo caanzikidwe amucinjili mulamfu. Eeci cakatondezya kunyansya nguzu zya Loma kapati akuletela bweemya ku Lumamba oolo lwakasweekelwa citondezyo eeco.

Pele, aciindi eeco, mu 66 A.D., mukataa bwaanda bwa Jelusalema kwakali makunga aa Banakristu batakali kuyanda kutola cibeela mu nkondo nokuba mu bujayi nokuba kuti zyaba buti. Balo bakacenjezyegwa abulemu bwa kujulu kuti bayaamuke munzi nkaambo uyoonyonyoonwa – alimwi inga baakunyonyoonwa abalo kuti kabacisyite.

66 A.D. – Banakristu baku Jelusalema Batijila ku Pella acooko ca Dekapolisi! image

Ooko kuzunda lumamba lwa Baloma bakafundisyidwe kapati mu kulwana kwakali kuzunda cinicini, pele wakabapa kulitukumuna bamaJuuda kusikila ambaakani mpubakatalika kuliyeeya kuti inga babakandaula bamaLoma kufumbwa busena alimwi kufumbwa ciindi, pele bakalyeetelezya.

Pele, aciindi eeco, mu 66 A.D., mukataa bwaanda bwa Jelusalema kwakali makunga aa Banakristu batakali kuyanda kutola cibeela mu nkondo nokuba mu bujayi nokuba kuti zyaba buti. Balo bakacenjezyegwa abulemu bwa kujulu kuti bayaamuke munzi nkaambo uyoonyonyoonwa – alimwi inga baakunyonyoonwa abalo kuti kabacisyite.

Aboobo, eelyo bamajuuda nibakaunzumuka kuyaa kutandila baLoma bakali kuyaa kuyaamuka kugoko lya nyika baLoma bakalijanina ciindi—ciindi cibotu cakuti balijanine aakunjilila. Aabo banalumi basikalumamba bakalaa nguzu cakutugwa muncili akataa bamaJuuda tiibakacili mumunzi, bakali anze kuyaa kutandaanya basinkondonyina. Kunyina wakali kukwabilila anze mumbalaa munzi nkaambo kunyina wakaliko. Boonse bakaliyubide mukati, kufumbwa munzi wakalaa bwaanda oomo mubakali kuyeeyela kuti wakali munsimunsi alimwi wakali kwiinda kukwabililwa.

Banakristu bazwa mu milyango ya Jelusalema akugama ku nyika, kwa mamaile aali 50. Mpoonya, bakalanduka kutozya kujwe ku Mulonga wa Jordan akuyookosola kugama ku munzi wa Pella, ooko nkubakaakuyusila kwa ciindi cili mbocibede. Wakali musinzo wa mamaile aali 70- kwiinda mutuzila-zila tubaali kunga babelesya (kweendelanya a zifwanikiso zyakasimbwa zya misinzo, Ime ndakajana mpobayeeyelwa kuti mpubakayinda, ooko nkweezyeezya buyo.)

Aboobo, mbucakasikila waawo, mbuli balembi bakaindi mbubaazyi, kwakanyina Banakristu bakajayigwa mu Jelusalema myaka yobile eelyo basikalumamba bana Loma, nibaakalala nkaambo kusikila munsaa lumamba lwabo loonse lwakajayigwa aa babunyina, bakasinkilila munzi wa Jelusalema kwa ciindi cilamfu, mukuya kwaciindi bakapuna mu bwaanda, akukankaula myaanda-myaanda ya zyuulu zya bamaJuuda, kunyonyoona maanda aabo, akuumpa Tempele lya Yahuwah, akupwaya mabwe aalaa lwaanzi kuyandaula golide yakeenzemuka.

Pele Yahuwah wakacizumizya eeco kuti cicitike, Walo wakacilekela kucitika.

Eelyo Titasi, silutwe wa lumamba wakasinkilide munzi (akuyooba Muleli wa Loma kumbelaa mazuba), wakati: ‘Takuli kuzunda kwinikwini kuzunda bantu bakasulaikwa aa leza wabo.’

Kunyina bantu bakkede muluumuno eelyo bantu basyomeka nobalindi mulusyomo muziindi zya manyongwe, kabalibalilizya kuli Yahuwah a Yahushua kuti abavwune. Nguni uunga wabba bana ba Yahuwah kuzwa mu janza lyakwe? Kunyina uunyanga Yahushua mbelele yakwe pele buyo kuti kaali makanze amwi aagwasyilila kubamba bulelo bwa Yahuwah kwiinda kuti mbelele eezyo zifutuke. Alimwi batobeli ba Yahushua bakacenjezyegwa, akusyomezyegwa, kuti bayooba aa makatazyo amasunko kubbazu lyookuno lya lufu lwabo pele buumi buteeli buli kubbazu lyookuya.

Mbuli mbwaakaamba Yahushua lwakwe, walo alike nje nzila iipedwe ku muntu ya kujanina lufutuko. Pele kumuzyiba biyo kuti Nguni takukonzyi kuvwuna muya wako. Basinkondonyina aa Yahushua balimuzyi kuti Nguni.

66 A.D. – Banakristu baku Jelusalema Batijila ku Pella acooko ca Dekapolisi! image

Mbuli mbwaakaamba Yahushua lwakwe, walo alike nje nzila iipedwe ku muntu ya kujanina lufutuko. Pele kumuzyiba biyo kuti Nguni takukonzyi kuvwuna muya wako. Basinkondonyina aa Yahushua balimuzyi kuti Nguni.

Kuba mulombwana uuluulwa nokuba nakalindu weebelwa takukonzyi kukuvwuna. Yebo ulayandwa akataa bantu, pele bantu tabasalazyi mubisyi. Alikke Yahushua nguukonzya kcuita boobo. Alimwi Yahushua uyanda kuti yebo usyome ziiyo Zyakwe, weempwe cibi cako, ubbizyigwe mu zina Lyakwe, akwaaba buumi bwako anyika aano kuli Nguwe cakuti Walo akubelesye kusika kuli bamwi kutegwa utole cibeela mu cituuzyo Cakwe kwiinda mu kulyaaba kuyovwa bantunyoko mbweenya Yahushua mbwaakalyaaba Lwakwe mucibaka cako. Kozumanana muli ceeci, amu lusyomo, twaambilwa kuti tulakonzya kujana lufutuko nokuba kuti tulaalilwa kusika aawo mpotunga tweelela kupona katusalala mbuli mbwayanda Yahuwah.

Jatisya ciindi cibotu ncopedwe. Syoma mu Mwanaa Yahuwah ooyo wakatuminwa nduwe, omubisyi wakawa! Kolyaaba kuli Yahushua a buumi bwako. Walo a Taata balakuyanda kuzwa kumatakilo aaciindi coonse, pele cipego ciyandisi boobu cakapedwa kuvwuna nduwe kutegwa kukabe bukali butaambiki kuti naa yebo wasulaika cipego eeco.


1 Cifwanikiso cizwa ku alextravel.world/jordans-ancient-city-of-pella

2 “Nkaambo obuya Leza mbwaakayandisya nyika, wakapa Mwanaakwe simuzyalwa alike, kuti umwi umwi uumusyoma atafwidilili, pele abe abuumi ubutamani, Nkaambo Leza taakwe naakatuma Mwanaakwe munyika kuti akiibeteke nyika, pele kuti inyika ikafutulwe nguwe. Oyo uumusyoma tabetekwa, pele oyo uutamusyomi wabetekwa kale, nkaambo tasyomede kuzina lya-Mwana a-Leza, simuzyalwa alike, Eno oku nkubetekwa, kuti mumuni wasika ansi, pele bantu bayanda mudima kwiinda mumuni, nkaambo milimo yabo mibi.” (Johane 3:16-19)


Eeci cibali citali ca-WLC cakalembwa aa Daniel Curry.

Twakagwisya mucibalo citaanzi mazina aamituni woonse ngobaulikide taata a Mwana, akubikka mucibaka cangawo mazina mataanzi ngubaapedwe. Kuyungizya waawo, twakojokolosya mu Mangwalo mazina aa Taata a Mwana, mbuli mbwaakalembedwe kutaanguna a balembi ba Bbaibbele bakayoyelwa moza. Nkamu ya-WLC

Eeci cibalo tacili ca WLC. Eelyo notubelesya zilembedwe aabalembi balaanze lya nkamu, tusimba buyo zyeezyo zyeendelana 100% a Bbaibbele a lusyomo lwesu cino ciindi munkamu ya WLC. Aboobo eezyo zibalo inga zyalanganyigwa kuti nzya nkamu ya WLC. Twakalelekwa kapati amulimo wabalanda ba Yahuwah banjaanji. Pele tatukulwaizyi ndinywe nobeenzuma kutalika kubala zyaalembwa abantu aabo. Eezyo nzibaalemba, twakazigwisya mumalembe eesu nkaambo kanjaanji zililubide akubaa tumpenda. Cintu cuusisya ncakuti tucilangaula mbungano yamilimo iitakwe kampenda. Ikuti konyandidwe nkaambo ka [zibalo/milumbe] iitali ya WLC, kobikkila maanu ku Tusimpi 4:18. Kuteelela kwesu nkwakuti kasimpe Kakwe kalazyokoloka, eelyo mumuni nuuyaa kumwesya munzila yesu. Tulakayandisya kasimpe kwiinda buumi, nkanko tulavwuntauzya kufumbwa nkokakonzya kujanwa.

Hena Kuli “Zitondezyo” zya Kuboola Kwabili kwa Messiah

Bamwi bantu babbejela kuboola kwa Yahushua kubee ncisobano. Hena Mateyo 24 ujisi zitondezyo zyeelede kwaambilizya kuzyokela kwa Messiah na?

Musela wa Cikombelo uzwide mikonzyanyo ya “bashimshimi” babujula aabo bakalaa mpuwo kapati akataa buleya kwiinda mukutaminina kuzyiba ciindi ca kuboola kwa Mwami.

Musela wa Cikombelo uzwide mikonzyanyo minjaanji ya “bashinshimi” baluulwa aabo bakabaa mpuwo kapati akataa buleya kwiinda mukutaminina kuzyiba ciindi ca kuboola kwa Mwami.

Hena Kuli “Zitondezyo” zya Kuboola Kwabili kwa Messiah image

William Miller, ooyo wakaanza mbungano yaba Adventi, wakaambilizya kuti Messiah uyoosika mu 1843; nicakaalilwa kucitika eeco, kwakabambululwa makani mpoonya mwaka wa 1844 wakagantwa. Eeco “cishinshimi” acalo cakalezya kusika mpocizuzikwa.

Joseph Smith, uulaa mpuwo akataa ba Mormon, wakayiisya kuti Messiah uyoosika kufumbwa buzuba kusikila mu 1891, pele awalo wakainzya kulaale.

C. T. Russell, ooyo wakatalisya mbungano ya Watchtower, wakaambilizya kuti Kuboola Kwabili Kuyooba mu 1914.

Awumwi wakatamauka ciindi mazubaano ngu Hal Lindsey, mulembi wa bbuku lilaa mpuwo lyakuti The Late Great Planet Earth, wakasendekezya kuti “zitondezyo” zya Mateyo 24 zitondezya kuti Yahushua wakali kunoojokede a Nyika kusikila mu 1988.

Lindsey wakasika ambaakani eeyo kwiinda mukusendekezya kuti ooyo musela wakaba kamboni wa “kuyakulula” cisi ca Isilayeli mu 1948 uyooba kamboni wa kuboola kwa Mwami akwalo. Mbwaanga musela weelede kutola biyo myaka iili makumi one, Lindsey uzuunyene kuti Kristu uyoozyokela kuti azyoo “kwempule bantu kakwiina kufwa mukulaba kwa liso” (ooyu muzeezo uunyina bukwabilizi bujanwa mu Bbaibbele pe) kufumbwa buzuba kusikila mu 1988. Walo wakakosozya akuti mbwaanga kutolwa kujulu kakwiina kufwa kuyootobelana myaka iili ciloba ya “mapenzi aatanabwenwe”, Yahushua uyoolibonya ntongola meso kufumbwa buzuba kusikila mu 1995 kuti azyoozunde “Nkondo ya Armageddoni” alimwi aboobo kuzyootalisya bulelo bwakwe bwa myaka iili cuulu.

Mbuli mbutwaamba kale atalaawa, oobo bumboni butamininwa kuti Mwami uzyoosika kusikila mu 1995 nokuba munsimunsi lya waawo, bwakaambwa kuti bulajanwa muli Mateyo, cipati 24.

Mulumbe waku Oliveti ulaandaudwe muzibeela zyobile: mu citaanzi, Yahushua wakaambilizya kunyonyoonwa kwa munzi wa Jelusalema a “zitondezyo” eezyo zinokwaambilizya kuswena kwa ciindi eeco; muli cabili, walo wakaamba makani aa kuboola kwakwe kwa mamanino Pele kakwiina zitondezyo zyaambilizya ciindi eeco.

Hena Kuli “Zitondezyo” zya Kuboola Kwabili kwa Messiah image

Eelyo Mwami naakayaamuka kuzwa mu Jelusalema (Mateyo. 24:1,2), basikwiiya bakwe bakamujatila maanu kutozya ku buyakwe bwaŋanda ya tempele. Mwami wakabuzya wakati: “Tee mwazibona zyoonse eezi? Ncobeni ndamwaambila kuti takukooyoosyaala aawa noliba bbwe lyomwe atalaa lyeenzinyina. Oonse ayookolomonwa.” Mufutuli wakali kwaamba kudilimuna Jelusalema ooko kwakali kuyoocitika mu myaka iili makumi one.

Eelyo nibaakkede atalaa Mulundu wa ma Olifa, basikwiiya bakabuzya Mwami eelyo “zintu eezi” noziyooba aceeco ciyooba “citondezyo” ca kuboola kwakwe a mamanino aa nyika. Kunooli bakali kuyeeyela kuti kukolomona tempele ziyooswaangana antoomwe a mamanino aa nyika. Messiah, mu Mulumbe wakatobela, wakasoleka kubalulamika mpubataamvwisyide kabotu.

Mulumbe waku Oliveti ulaandaudwe muzipaanzi zipati zyobile: cakutaanguna, Yahushua wakazubulula kunyonyoonwa kwa munzi wa Jelusalema ooko kwakali kuzyaa kuswena a “zitondezyo” eezyo ziyookwaambilizya ciindi eeco (4-34); cabili, walo wakabandauka makani aa kuboola kwakwe pele kakwiina kupa zitondezyo ziyoocitika kujuzya ciindi eeco (35ff).

Kakwiina kudonaika, ncintu cuusisya kuti bantu balibilikide kusungilizya cishinshimi ca Bbaibbele inga kabatamauka “zitondezyo” eezyo zijatikizya buyo kudilimunwa kwa Jelusalema wansiku akukakatila kulipa busanduluzi mazubaano bwa Armageddoni wa kulwanya madobbi!

Izitondezyo

Eezyo zitondezyo Mwami nzyaakaamba zijanwa muli Mateyo 24:4-14. Tatutiitole ciindi kubandauka zyeezyi mucibalo eeci. Nokuba boobu, cili kabotu kwaamba kuti comwe-comwe akataa zyeezyi cakazuzikwa mumusela wa myaka iili makumi one akataa mulumbe wa Mwami ku Mulundu wa Oliveti aciindi ca kudilimuna munzi wa Jelusalema mu 70 A.D. Atujuzye malembe mabotu oomo motujana bumboni oobu:

Aaya mabbuku aayinda kubota kuswata mu ciiyo eeci.

Mu kuzubulula cibalo eeci Ime njanda kukosozyela limwi kutondezya kuti “zitondezyo” zya Mateyo 24:4-14 tiizyakali kukonzya kuzuzikwa mu kuboola kwa mamanino kwa Messiah.

Twaambo tuyumu nta tutondezya zitondezyo zya Mateyo 24:4ff tujatikizya kunyonyoonwa kwa Jelusalema mu 70 A.D.

“Ooyu musela tuukayindi kusikila …”

Majwi aakuti “zyoonse zintu eezi” aambilizya zitondezyo eezyo Mwami nzyaakapa. Alimwi kwaamba kuti “zyoonse zintu eezi”—izitondezyo—zyakeelede kuzuzikwa kuutana yinda “musela ooyu”.

Hena Kuli “Zitondezyo” zya Kuboola Kwabili kwa Messiah image

Kutaanguna, mu kampango kapati aaka kaganta “mwaandulula mupati” caandaano, Yahushua wakasalazya kwaamba kuti: “Ncobeni Ime ndamwaambila kuti, ooyu musela tuukayindi kusikila zyoonse zintu eezi zikazuzikwe” (34). Ikaambo kakwaamba kuti “zyoonse zintu eezi”, kajatikizya zitondezyo eezyo Mwami nzyaakapede. Alimwi “zyoonse zintu eezyo”—izitondezyo—zyakeelede kuzuzikwa kuutaninga gola “musela ooyu”.

Mubuzyo ngwakuti—ciiminina nzi kwaamba kuti “musela ooyu”? Aabo basyoma kuti cishinshimi cakazuzikwa bayandisya kwaamba kuti ibbala lyakuti “musela” lyaamba “musyobo wa bantu;” aboobo, basendekezya kwaamba mukowa wa BamaJuuda; alimwi mbokuli boobo, Mwami wakali kwaamba kuti eezi zitondezyo zyakali kuyoo zuzikwa muciindi eelyo mukowa wa BuJuuda niwacikali kukwabililwa (cf. The Scofield Reference Bible).

Nokuba boobo, ooyu muzeezo wakulanganya bbala lya “musela” ulakazyanya akubelesya bbala eelyo mu Cizuminano Cipya. Mu bbuku lyabo lisandulula mabala aa ciGiliki lyakuti Greek Lexicon, Arndt & Gingrich, baamba bbala lyakuti (genea) [“musela”] lyaambilizya “mweelwe wa bantu boonse antoomwe aabo bakazyalwa aciindi comwe, akutaaluka kusanganya bantu boonse bacipona aciindi cipedwe ca musela ooyo, bantu bapona aciindi comwe” (p. 153). Kuvwuntauzya zibalo zyongaye mu bbuku lya mulumbe wa Mateyo inga kwafwamba kuyumya kasimpe aaka (cf. 11:16; 12:39,41,42,45; 16:4; 17:17; 23:36). Cilisalede aboobo kuti, izitondezyo zya ciiyo caku Oliveti zyakali kugolela buyo mu musela mutaanzi.

Makani Mapati Aansiku

Nokuba kuti Lindsey abamwi bakazyanya kuti busanduluzi bwa Mateyo 24 busendekezya kupyopyongana kwa musela wa 20, kulanganya ciiminina zintu eezyo kuyubununa kuti Mwami wakalasazya kujatikizya bweende bwa nsiku abwa ciindi eeco.

Langanya twaambo tutobela waawa:

  1. Wakasalazya kuti ooko kunyonyoonwa kwakali kuzyaa kuswena kuti kwakali kuyoojatikizya cooko ca tempele lya nsiku [“busena busalala” – 24:15] amunzi wa Jelusalema (cf. Luuka. 21:20).
  2. Basikwiiya baku Judiya bakacenjezyegwa kuti “batijile ku malundu” (16)—aayo malailile aatakonzyi kumvwika kubaa maanu ikuti kwaboola nkondo yakulwanya madobbi! Nokuba boobo, kweendelanya ku bumboni bwa mulembi wa misela Eusebius, Banakristu bakatijila kubusena bwa Pella kujwe lya Mulonga wa Jordani niwafumpwa munzi wa Jelusalema aboobo bakeeleba kujaigwa kwa BamaJuuda.
  3. Mwami wakacenjezya kuti: “Ooyo uuli aciluli ataseluki kuti akagwisye eezyo zili muŋanda yakwe” (17). Alimwi, malailile aali boobo taakonzyi nokuba aaniini kumvwika kubaa maanu ikuti Mufutuli naakaamba nkondo ya kulwanya madobbi. Pele akamvwika kubaa maanu nkaambo maanda aa munzi wa Jelusalema wansiku akali papalele aciluli alimwi akali gumene. Nkabela kweendelanya aboobo, Banakristu bakali kunga balubweza kutija kabayaa kusotauka atalaa “ziluli zya maanda aabo,” kabatozya kunjeleela ya munzi kutija (cf. Edersheim, Sketches of Jewish Social Life, p. 93).
  4. Kukulwaizyigwa kuti, “ Amukombe kuti kutija kwanu kutakabi ciindi camupeyo” (20) nkulangila bube bwa ciindi eeco eelyo kweenda misinzo nikwakali kukatazya.
  5. “Amukombe kuti kutija kwanu kutakabi… nikuba Buzuba bwa Kulyookezya butegwa Nsabata.” Aayo majwi aaguminizya kaambo kakuti milyango ya munzi wa nsiku yakali kunoojalidwe mu Nsabata (cf. Nehemiya. 13:19) aaka kasimpe, inzya, tiikakacilaa cikkelo niwaa kolomonwa munzi.

Ziiyo zya Yahushua zijatikizya Kuboola Kwabili

Zifwanikiso zya mikonzyanyo nzyaakajuzya Yahushua ku kulibambila Kuboola Kwabili, zilaandeene kuzwa ku zitondezyo zinga zyaambwa kuganta ciindi eeco.

Mu mikonzyanyo ya zifwanikiso zya misela yongaye, Mwami wakaambilizya kuti kunyina zitondezyo ziyoopegwa zitondezya Kuzyokela kwakwe; kunze lyaboobo, Buzuba bwa Lubeta buyoo bajanikizya kabatalibambide.

Hena Kuli “Zitondezyo” zya Kuboola Kwabili kwa Messiah image

Mu mikonzyanyo yamisela mu zifwanikiso yongaye, Mwami wakaambilizya kuti kunyina zitondezyo zya ciindi zyeelede kupedwa Kuzyokela kwakwe; kunze lyaboobo, Buzuba bwa Lubeta buyoo bajanikizya kabatalibambide.

Langa twaambo tutobela aawa:

  1. Mbweenya bantu bamazuba aana Noah mbubaazumenene kujata bubi “kusikila buzuba” oobo niwaasika muyoba, “mbweenya mbociyooba kuboola kwa Mwanaa Muntu” (38,39).
  2. Bantu bansiku bamu Sodoma tiibakakubwene manyongwe aakali kuzyaa kuswena kusikila “buzuba oobo Loti naakalonga kuzwa mu Sodoma,” nokuba boobo, “munzila njeenya mbociyooba mu buzuba oobo Mwanaa Muntu nayooyubununwa” (Luuka. 17:28-30).
  3. Messiah wakaambilizya kuti walo uyooboola natalangilwi, mbweenya mbuli mubbi mbwacita. “Ikuti simalelo wa ŋanda naakalizyi ciindi eelyo mubbi naakali kuboola, walo naakalangilizya akutalekela ŋanda yakwe kuti injililwe mubbi. Aboobo anywebo amulibambile; nkaambo mu woola ndyomutayeeyeli Mwanaa Muntu uyooboola” (43,44; cf. 1 Batesalonika. 5:2; 2 Petulo. 3:10).
  4. Kaambo ka banakalindu muli Mateyo 25 kayiisya ncobeni ciiyo ca kulibambila lyoonse, nkaambo sibwiinga uyooboola aciindi citalangilwi [mu woola lya akataa masiku — ciindi cinyandya kusekelela mucado!].

Kunyina muli Mateyo 24 cigwasyilila muzeezo wakuti Messiah wakapa zitondezyo zimwi eezyo ziyookwaambilizya mamanino aanyika.

Mu majwi ookwa Yahushua eeni

“Pele oobo buzuba a woola kunyina uubuzyi, naba omwe, nobaba banjele ba kujulu, naba Mwana, pele biyo Taata alikke.” (Mateyo 24:36)

Hena Kuli “Zitondezyo” zya Kuboola Kwabili kwa Messiah image

Kamwi kaambo kalaa maanu kapati mu kutondezya kuti Mwami taakapa zitondezyo zya kugantya nokuba kubalila ciindi ca mamanino kali mu cisyoonto 36. “Pele taakwe naba omwe uubuzi buzuba niciba ciindi. Bangelo na kujulu abalo tabazi, naba Mwanaa Muntu, pele Taata alikke nguuzi.”

Ooku kukazyanya kulapyopyonganya: nokuba kuti Yahushua wakapa zitondezyo zya Mateyo 24:4-14, naba nguwe taakazyi ciindi ca Kuboola kwakwe Kwabili nokuyooba. Aboobo ceelede kuba cintu cizyibidwe kufumbwa muntu (pele baabo bacengedwe cakumaninina) kuti zitondezyo zya Mateyo 24 tazikonzyi nokuba munzila iili buti kubelesyegwa kujana ciindi ca Kuzyokela kwa Mwami!

Hena taciboneki kunyandya kuti “bashinshimi” ba mazubaano balakonzya kubala Mateyo 24 a kwaambilizya mamanino aa nyika; kakuli naba yooyo wakaambilizya mulumbe taakali kukonzya kupampanuna makani aayo?!

Kunyina zitondezyo ziguminizya ciindi ca mamanino aa musela ooyu. Atukakatile, aboobo, lyoonse kukkala katulibambide ku Kuzyokela kwa Mwami, nokuba kufwa, kufumbwa cinga catutaangunina kusika.


Eeci ncibalo citali ca-WLC cakalembwa aaba Wayne Jackson.

Twakagwisya mucibalo citaanzi mazina aabakomba mituni ngobayita Taata a Mwana, akubikka mucibaka cangawo mazina mataanzi ngubaapedwe. Kuyungizya waawo twakajokolosya mutumpango ntotulembulude akubikka mazina aa Taata a Mwana, mbuli mbwaakalembedwe kutaanguna abalembi bamu Bbaibbele bakayoyelwa moza. Nkamu ya-WLC

Eeci cibalo tacili ca WLC. Eelyo notubelesya zilembedwe aabalembi balaanze lya nkamu, tusimba buyo zyeezyo zyeendelana 100% a Bbaibbele a lusyomo lwesu cino ciindi munkamu ya WLC. Aboobo eezyo zibalo inga zyalanganyigwa kuti nzya nkamu ya WLC. Twakalelekwa kapati amulimo wabalanda ba Yahuwah banjaanji. Pele tatukulwaizyi ndinywe nobeenzuma kutalika kubala zyaalembwa abantu aabo. Eezyo nzibaalemba, twakazigwisya mumalembe eesu nkaambo kanjaanji zililubide akubaa tumpenda. Cintu cuusisya ncakuti tucilangaula mbungano yamilimo iitakwe kampenda. Ikuti konyandidwe nkaambo ka [zibalo/milumbe] iitali ya WLC, kobikkila maanu ku Tusimpi 4:18. Kuteelela kwesu nkwakuti kasimpe Kakwe kalazyokoloka, eelyo mumuni nuuyaa kumwesya munzila yesu. Tulakayandisya kasimpe kwiinda buumi, nkanko tulavwuntauzya kufumbwa nkokakonzya kujanwa.

Bakamboni Bobile mu Mangwalo (Ciyubunuzyo 11 Cazubululwa)

Mbaani Bakamboni Bobile ba Ciyubunuzyo 11, alimwi mbuti mbotweelede kusandulula cibalo ca Mangwalo eeci? Ikuti yebo koli wabolaa aa mibuzyo, nkokuti bwasunu Ime ndaa bwiinguzi. Atutalikile mu cibalo. Ciyubunuzyo 11:3-6 caamba zitobela:

“Kwamana ndiyootuma bakamboni bangu bobilo, banoosamide masaka kuti bakaambilizye mulumbe wa Yahuwah kwa mazuba aali cuulu amyaanda yobilo amakumi aali cisambomwe.”

4 Bakamboni bobilo aaba, misamu yobilo ya maoliva eeyo yiimvwi kumbele lya Mwami wanyika. 5 Alimwi kuti naa kwaba uuyanda kubacisa, kulazwa mulilo kumilomo yabo iinyonyoona basinkondonyina. Kufumbwa uuyanda kubacisa uyoonyonyoonwa munzila njiyona eeyi. 6Bakamboni aaba balijisi nguzu zyakusinka julu kuti mvwula itawi kwamazuba ngobaambilizya mulumbe wa Mwami Yahuwah; alimwi balijisi nguzu zyakusandula maanzi kuti abe bulowa. Balakonzya kuleta mwiika nuuba buti munyika kufumbwa ciindi ncibayanda.

Aawa mbuli zintu zyoonse mu Ciyubunuzyo ca Johane, kunyina cintu cipya, pele buyo zyoonse nzya kaindi—nkokuti, Zintu zyamu Cizuminano Cakale—kazisamikidwe zikobela zipya, abalo Bakamboni Bobile mbweenya buyo kwiina ciimpene

Bakamboni Bobile mu Mangwalo (Ciyubunuzyo 11 Cazubululwa) image

Aawa mbuli zintu zyoonse mu Ciyubunuzyo ca Johane, kunyina cintu cipya, pele buyo zintu zya kaindi—nkokuti, Zintu zyamu Cizuminano Cakale—kazisamikidwe zikobela zipya, abalo Bakamboni Bobile mbweenya buyo kwiina kwiimpana. Twaambo tutobela tuli ciloba tulatugwasya kuzyiba zintu eezi. Zilatusolweda akuzintu zimwi zigambya mu mizeezo ya nyika yamu Bbaibbele.

1. Bakamboni Bobile mbaa Mozesi a Elijah.

Langa cibalo eeci alimwi. Elijah wiita mulilo kuzwa kujulu (1 Bami 18). Ngu Elijah wakajala julu cakuti itawi mvwula. Wakali Mozesi wakavwuntula mulonga wa Nailo mpoonya wakacinca kuba bulowa. Wakali Mozesi wakasubula nyika ya Ejipita a malwazi. Ikuti Mangwalo kalaa mulimo mu kuzyiba bantu bobile aaba, nkokuti mangwalo atondeka mbabo kuti mbaa Mozesi a Elijah.

2. Mbeenya Bakamboni Bobile bakalibonya aciindi Naakasanduka a mulundu.

Ikuti koyeeya kuti, “Peepe Mozesi a Elijah bakafwa kale —tabakalibonyi kabili,” nkokuti yebo weelede kwiibaluka kaano ka Kusandauka ciwa muli Mateyo 17. Ooko, Mozesi a Elijah balalibonya ntongola meso kabali antoomwe a Yahushua, kuzwa waawo kulibonya kkumbi akumvwika jwi lizwa kujulu. Bikkila maanu kuti mu kwiimpuka kuya kujulu kwa bakamboni bobile aaba mu Ciyubunuzyo 11:12, amwalo kuli kkumbi ajwi lizwa kujulu. Johane ulibonyaanga wakalaa kaano kakusanduka ciwa mumizeezo yakwe eelyo nabandika bakamboni bobile aabo, Ambweni nkaambo kakuti awalo wakaliko.

3. Bakamboni Bobile bayiminina Mulawo a Bashinshimi.

Nkaambo nzi bantu bobile aabo? Alimwi nkaambo nzi ncobalibonya kuti babandike aa Yahushua? Ncuubauba—Mozesi a Elijah bayiminina Mulawo a Bashinshimi. Mu Musela-Mutaanzi-wa-Bujuuda, “Mulawo a Bashinshimi” nkufwiinsya kwaamba Bbaibbele. Kunyina zibeela zya Bbaibbele, pele Bbaibbele lyoonse mbuli mbubaalijisi aciindi eeco (cf. Mateyo 7:12, 22:40, Luuka 16:16, abamwi). Mozesi wakali kulanganyigwa kuti nguwaalemba mabbuku osanwe aa Torah (Mulawo), alimwi Elijah wakaba mushinshimi wa mikonzyanyo (kuyungizya makani, langa muli Johane Mubbizyi mbwaakali kulikonzyanisya Elijah). Antoomwe aabo, batondezya bumboni bwa Yahuwah mubufwaafwi. Eeci, aboobo, ncencico ncobali atalaa mulundu wa Kusanduka ciwa: balo bapa malailile kuli Yahushua. Kuyungizya waawo, balo balazimaana pele Yahushua ulacaala nkaambo Yahushua nko kuzuzikwa akufwiinsya zyoonse zili mukati ka Mulawo a Bashinshimi.

4. Bakamboni bobile ‘nzisamu zya maolifa’ nkaambo bapa mungwimba ooyo uumwesya malambe aa Cikombelo.

Eeci inga camvwikaanga ncakupunga mbuli mbocilembedwe, pele muli Zekaliya 4, mushinshimi ubona cilengaano ca zisamu zya maolifa zyobile amalambe obile. Zisamu zya maolifa zilapa mungwimba kakwiina kuleka-leka alimwi akuzumanana lyoonse kumwesya malambe aayo kuti kaayaka lyoonse. Johane wakabweza ciimo ca Zekaliya akubelesya ncico aawa. Aboobo, ikuti Bakamboni Bobile kabali zisamu zya maolifa alimwi zikombelo zili ciloba kaali malambe, nkokuti kaambo kokwa Johane kalilondokede cinicini: Mulawo a Bashinshimi mbabapa mungwimba ooyo uuyasya cikombelo. Ikuti yebo kotali mu Mangwalo, nkokuti mumuni wako ulaafwi kuzima.

Mozesi a Elijah walazimaana kuzwa amulundu wa Kusanduka ciwa kakuli Yahushua ulacaala alikke. Walo uba, a kuzumanana kuba, kuzubulula kuyanda kwa Yahuwah koonse mubufwaafwi mu misela yoonse.

Bakamboni Bobile mu Mangwalo (Ciyubunuzyo 11 Cazubululwa) image

5. Bakamboni Bobile balafwiinsyigwa muli Yahushua.

Twabona kale kuti Mozesi a Elijah balamwaika kuzwa aawo mpobakusandukila pele Yahushua ulacaala akukkalilila. Walo uba, alimwi ucizumenene kuba waawo, kuba bufwaafwi akukosozya makani aa kuyanda kwa Yahuwah koonse mu misela. (Langa a Mwanaa Mbelele ooyo weelela kujula bbuku lya kuvwungaila lya misela yoonse mu Ciyubunuzyo 5.)

Pele kucili bumboni bumwi abwalo. Eelyo bakamboni bobile nobajaigwa, Johane waamba cintu cimwi cigambya mu cisyoonto 8, “Mpoonya mibili yabo iifwide iyokwaalabana mu mugwagwa wa munzi mupati ooyo wiitwa mumoza kuti Sodoma a Ejipita, ooko awalo Mwami wabo nkwaakakankaminidwe.” Lino, cilisalazyidwe, kwiinda mu lufu, kubuka kuzwa kubafu, akuya kujulu kwa bakamboni aaba kuti, iswe tulaa Yahushua kalibonya aawa. Pele Johane ucisalazyila limwi eelyo walo natondeka kwaamba kuti bakajailwa mu Sodoma/Ejipita/Jelusalema.

Kwiindilizya kululamya kaambo aaka, cilayandika kwaambwa kuti zyoonse Yahuwah nzyaakacita mumisela zitondezyedwe mubufwaafwi muli Yahushua. Walo ncecivwumbyo, naa nce cibambuluzyo, ca maseseke aa misela. Aboobo, Johane ulimvwa kwaanguluka kwaamba twaano tobile aciindi comwe—kaano ka bakamboni Bobile bokwa Yahuwah mbuli Yahushua a kaano ka Yahushua mbuli Bakamboni Bobile bokwa Yahuwah.

6a. Bakamboni Bobile babeleka mulimo wa Kwiibalusya—nkokuti., baliimwi mbuli babetesi.

Aawa, lino, zintu mpozitalikila kukondelezya. Mu Ciibalusyo 17:6 tubala kuti, “Muntu, uupedwe mulandu walufu ukonzya buyo kujayigwa kuti kakuli bakamboni bobilo naa botatwe, pele kuti kakuli kamboni omwe buyo teelede kujaigwa pe.” Mbweenya amu Ciibalusyo 19:15, “Kamboni omwe takonzyi kupesya muntu mulandu. Kuleelede kuba bakamboni bobilo naa botatwe kuti muntu ajaninwe mulandu.” Mumajwi amwi bakamboni bobile, bazuzika Ciibalusyo kabataninga kosozyela mulandu wa lufu ku nyika. Aaba bobile—Mozesi a Elijah, Mulawo a Bashinshimi, a Mangwalo—mbaakamboni bakosozyela nyika mulandu wa lufu.

6b. Kweezyekanya a Mateyo 18.

Aawa, kuyandika kwiima aasyoonto akuyeeya masena oomo Yahushua mwainduluka kwaamba cibalo ca Ciibalusyo: Mateyo 18. Mubweende bwa milazyo ya cikombelo, Yahushua waamba kuti, “Ncobeni Ime ndimwaambila masimpe kuti kufumbwa ncomutikaange ansi aano akujulu ciyokwaangwa. Kufumbwa eeco ncomutikaangunune aano akujulu ciyokwaangununwa Alimwi ndamwaambila kuti naa bobilo bazuminana ansi aano akaambo kaceeco ncabakumbila, Taata uuli kujulu ulabacitila. 20 Nkaambo ooko bantu bobilo naa botatwe nkobabungene muzina lyangu, ambebo mpendi akati kabo.” “Bobile naa Botatwe” ngo mweelwe wa bakamboni bayandika kuti ukosozyegwe mulandu—aboobo, eeci tacili cibalo cakubamba nkamu yeendelezya cikombelo, pele ya kweenzya kabotu mu kukosozya makani aakutanda bantu kuzwa mu cikombelo. (Bikkila maanu kuti Paulu ubelesya mulaka ngweenya uuli mu 1 Bakolinto 5:3-5 mu kubandika mulimo wa kutanda munyina sikasaaza.)

Eelyo Yahushua natumina basikwiiya bakwe bobile-bobile (langa muli Maako 6:7-13, walo ubalailila kubeleka milimo yobile—umwe ngwa kupa bumboni bwa Bulelo, mpoonya umwi ngwa kusiganya baabo basulaika bumboni oobo

Bakamboni Bobile mu Mangwalo (Ciyubunuzyo 11 Cazubululwa) image

6c. Kweezyakanya a Yahushua natumina basikwiiya bakwe bobile-bobile.

Pele mukonzyanyo umwi ulatungumika. Eelyo Yahushua natumina basikwiiya bakwe bobile-bobile (langa muli Maako 6:7-13), walo ubalailila kuti beelede kubeleka milimo yobile—umwi ngwa kuba bakamboni ba Bulelo, mpoonya umwi ngwa kusinganya baabo basulaika bumboni oobo. Mateyo ulayungizya akuti (10:15) inga wainda kuubauba mulandu waba Sodoma a Gomorrah kwiinda wa minzi eeyo mu Buzuba bwa Lubeta. Caambilizya nzi eezo? Kutumina bobile-bobile wakali mulimo wa kuzeka mbweenya mbuli cimwi cili coonse. Basikwiiya bobile-bobile bakali kubeleka mbuli bakamboni bobile aabo bakeelede kusinganya busena oobo bwaakaka mulumbe mubotu.

7. Kaano ka bakamboni bobile mu mulimo ookwa Yahuwah mumisela yoonse.

Aaka kaambo kamamanino kakazubulwa bunji kuzwa mu Ciyubunuzyo. Mu cipati 10, Johane ulaililwa kuti alye bbuku lya kuvwungaila lilweela mukanwa lyakwe pele lili mbuli mululwe mwida lyakwe. Eeli bbuku lya kuvwungaila lilweela-akulula ndijwi lya kasimpe lyokwa Yahuwah mu misela yoonse mbwiizulwa—lilalweela mukanwa nkaambo mbeta zya Yahuwah ziyaa kululamikwa, pele lilalula mwida nkaambo ka kucisa alufu ncoziiminina mbeta eezyo anyika.

Eelyo bbuku lya kuvwungaila, nolivwunguludwe, nka kaano ka Bakamboni Bobile bokwa Yahuwah mu misela yoonse. Balo bakapa bumboni bwabo bwa ciimo amicito yokwa Yahuwah kuzwa kumapasukilo aaciindi (langa mu BaLoma 1). Bantu baanyika bakasulaika nzila zyokwa Yahuwah (langa mu Intembauzyo 2). Bantu baanyika, mu buzangi bwabo, bakajaya bashinshimi bokwa Yahuwah—kapati mushinshimi nsini ookwa Yahuwah waandeene, Yahushua. Pele bakamboni bokwa Yahuwah, a mushinshimi ookwa Yahuwah, tabakonzyi kunyonyoonwa, alimwi muya ookwa Yahuwah (langa muli Ezekiya 37) ulazyokela kuzyoobabukulusya batumwa bakwe. Eeci (langa amuli Ezekiya 38) ndo lubeta lwa mamanino lwa nyika abasinkondonyina aa Yahuwah.

Mulawo ookwa Yahuwah a Bashinshimi mbaa Kamboni Bobile aabo baleta lubeta anyika. Inyika yaamusulaika alimwi icizumanana kumunyansya Yahuwah, pele micito yokwa Yahuwah inoozunda lyoonse.

Bakamboni Bobile mu Mangwalo (Ciyubunuzyo 11 Cazubululwa) image

Saa, mbubuti mbotufwiinsya makani woonse aaya? Mulawo a Bashinshimi bokwa Yahuwah mbaa Kamboni Bobile bakosozya mbeta akusinganya nyika. Inyika yakasulaika alimwi acifutila Yahuwah, pele myeendelo yokwa Yahuwah inoo zunda lyoonse.

Ino ciiminina nzi eeci ku Cikombelo? Pe ma, ciiminina zintu zinjaanji. Ciiminina kuti swebo tuli mumuni wa nyika eelyo notuyasya mungwimba wa Mulawo a Bashinshimi—ndendilyo swebo notuli bantu ba Moza. Ciiminina kuti swebo tulizyi eeco cili mu bumboni bwesu—anguzu zyabo—kuti zizila mu mangwalo kutali muli lwesu tobeni. Tulizyi kuti ikuti twapa bumboni cakusyomeka, inga twalibambila basinkondoma mu nyika (nkokuti, bumboni buzwidilila inga kabuyootujazya). Swebo tulizyi kuti, kunze lya mukonzyanyo wa Mulawo, Bashinshimi, a Mwami simalelo wesu, kukanana majwi aa mulumbe mubotu, kwaambilizya majwi aamulumbe mubotu, nkwaambilizya cintu cisinganya akupa cileleko (cileleko kuli baabo basyoma, kusinganyigwa kuli baabo batasyomi). Swebo tulizyi kuti naa nokuba kuti tiitwajayigwa, Yahuwah uyootubusya kuzwa ku bafu antoomwe a Messiah, aboobo kunyina ncotunga twayoowa. Alimwi swebo tulizyi kuti kufumbwa cinga cacitika, Yahuwah uyoozunda kumamanino. Ijwi ndyotukambauka liyoozuzikwa masimpe.

Alimwi aawa, kupelengusya cilengaano ca Johane kusikila antaamu yamacaalizyo imwi—kutali biyo Bakamboni, Mulawo a Bashinshimi, Mozesi a Elijah, a Mwami Yahushua Messiah, pele nduwe andime eelyo notupa bumboni cakusyomeka kuli baabo basyoma alimwi bazwangene aa nyika. Ciyubunuzyo 11 tacili busanduluzi maningi bwa mazuba aacizya kumbele mbuli mbocili busanduluzi bwa mulimo wa ciindi cino. Alimwi eeco ncintu cimwi toonse ncotweelede kutontomana kulizeeza.

Bakamboni Bobile mu Mangwalo (Ciyubunuzyo 11 Cazubululwa) image


Eeci ncibalo citali ca-WLC cakalembwa aaba Jeremy Rios.

Twakagwisya We have taken out from the original article all pagan names and titles of the Father and Son, and have replaced them with the original given names. Furthermore, we have restored in the Scriptures quoted the names of the Father and Son, as they were originally written by the inspired authors of the Bible. -WLC Team

Eeci cibalo tacili ca WLC. Eelyo notubelesya zilembedwe aabalembi balaanze lya nkamu, tusimba buyo zyeezyo zyeendelana 100% a Bbaibbele a lusyomo lwesu cino ciindi munkamu ya WLC. Aboobo eezyo zibalo inga zyalanganyigwa kuti nzya nkamu ya WLC. Twakalelekwa kapati amulimo wabalanda ba Yahuwah banjaanji. Pele tatukulwaizyi ndinywe nobeenzuma kutalika kubala zyaalembwa abantu aabo. Eezyo nzibaalemba, twakazigwisya mumalembe eesu nkaambo kanjaanji zililubide akubaa tumpenda. Cintu cuusisya ncakuti tucilangaula mbungano yamilimo iitakwe kampenda. Ikuti konyandidwe nkaambo ka [zibalo/milumbe] iitali ya WLC, kobikkila maanu ku Tusimpi 4:18. Kuteelela kwesu nkwakuti kasimpe Kakwe kalazyokoloka, eelyo mumuni nuuyaa kumwesya munzila yesu. Tulakayandisya kasimpe kwiinda buumi, nkanko tulavwuntauzya kufumbwa nkokakonzya kujanwa.

Cuulu ca Myaka: Kupunga Bulelo Bwa Myaka iili Cuulu Butali mu Bbaibbele

Kwiimina amuzeezo wakuti kunyina bulelo bwa myaka iili cuulu ncecintu ceendelana aa mulumbe wamu Bbaibbele. Ooku kukosozya boobu kuyeeme mu lwiiyo lwamu Bbaibbele a mulaka uubelesyedwe mu Ciyubunuzyo 20.

Bubambe bwa Lwiiyo lwa Cishinsimi lwamu Bbaibbele

Ooyu musela uzyibidwe ku kubaa cinyonyoono, lufu, kukwatana, azimwi zyoonse zijatikizya buumi bwa mubili ooyu; musela uuciboola uzyibidwe ku kubaa kusetekana a buumi bupya bwa kubuka kuzwa ku bafu.

Cuulu ca Myaka: Kupunga Bulelo Bwa Myaka iili Cuulu Butali mu Bbaibbele image

Mangwalo akacisalazyila limwi, munzila iitonkomene, iiteeleleka kusandulula alimwi eeyo iigwisyila limwi muzeezo wakuti kuyooba bulelo bwa kujulu kiitaninga talika myaka iili cuulu. Eeyo nzila ndo lusyomo lwa “misela yobile” (Muci Giliki ategwa: aiōn; “musela”): “musela ooyu” akuti “musela uciboola.” Ibbala lya misela yobile ” lilajanwajanwa mu Cizuminano Cipya, kalitavweledwe, alimwi kalipa bubambe bwa lwiiyo lwa Bbaibbele. Liiminina cintu comwe—lyeezyeezya cintu ncimunya, cibambidwe munzila ngubauba—kufumbwa mpolibelesyedwe.” Kuli zintu zyobile ziimpanya musela ooyu kuzwa ku musela uuciboola. Kutaanguna, ooyu musela amusela uuciboola iliimpene bupati a zintu ziyoocitika mumo. Ooyu musela ngwa ciindi cisyoonto buyo; musela uuciboola ngwa lyoonse kukabe kutamani. Uuno musela uzyibidwe mukubaa cinyonyoono, lufu, kukwatana, azimwi zyoonse zijatikizya ku mubili ooyu; musela uuciboola uzyibidwe ku kusetekana a buumi bupya, bwa kubuka kuzwa ku bafu.

Cabili, misela yobile eeyi ijatikizya mulongo wa ciindi woonse, alimwi musela uuciboola mpeenya-mpeenya utobela musela uuno. Mwaalumi Vos utondeka kaambo kakuti, “Izina lini lyakuti ‘aion uuciboola’ talyaambi biyo cintu ciciboola kumbelaa mazuba, pele muli lwalyo lini ndibbala lyaamba kutobelana… Kwaamba kuti cinyonyoono tacikalekelelwi mumusela uuno nokuba mumusela uuciboola nicataaba cibelesyo citondezya cintu citalekelelwi kukabe kutamani ad infinitum, Mateyo. xii. 32, ikuti nikwali mwaako akataa misela yobile eeyi.”

Lino kakwiindide kuboola kwa Messiah kutaanzi, inguzu zya musela uuboola zyaka “fumpa” musela uuno alimwi zyaka “labilwa” abantu bawo (BaHebulayo 6:5). Nokuba boobo, kuli ciindi ciliko cigaminide “musela ooyu” nuuyakumana mpoonya “musela uuciboola” nuyoomaninina kuzwidilila bulemu bwawo boonse. “Mangwalo alizuunyene kutwaambila kuti ooyo mweengo uucimbula akataa misela yobile eeyi ngwa kuboola kwabili kwa Mwami wesu.” Zyoonse zibalo zya Bbaibbele eezyo zijatikizya kuboola kwabili (nkokuti, mu ciGiliki kuti parousia), zyaamba buyo kuboola komwe, naa buzuba bomwe, kumamanino aa musela ooyu, eeco caambilizya zintu zyotatwe: (1) Kubuka kuzwa ku bafu kwa bantu boonse, baluleme abasofweedwe mbweenya bwakaamba (Daniyele 12:2; Mateyo 13:30, 39-42, 48-50; 25:31-32; Luuka 17:22-37; Johane 5:25-29; Milimo 24:14-15; Ciyubunuzyo 20:11-15.); (2) Lubeta—kulumbulwa kwa baluleme a cisubulo ca basofweede (Mateyo 7:21-23; 10:32-33 (Maako 8:38); Mateyo 13:24-30, 36-51; 16:27; 24:42-51; 25:10-13, 14-30, 31-46; Luuka 12:35-48; 17:22-37; 19:12-27; 21:26-28; Johane 5:25-29; Milimo 17:31; BaLoma 2:5-16; 14:10-12; 1 Bakolinto 4:5; 2 Bakolinto 5:10; 2 Batesalonika 1:6-10; 2 Timoti 4:1; BaHebulayo 6:2; Jemusi 5:7-9; 2 Petulo 3:7-13; Ciyubunuzyo 19:11-21; 20:11-15; 22:12); a (3) Kulengulula zilengwa leza (Milimo 3:19-21; BaLoma 8:17-25; BaHebulayo 1:10-12, 2 Petulo 3:3-13).

Lusyomo lwa Bulelo Kacitaninga sika Cuulu ca Myaka lukazya Bube bwa “Misela-yobile” bwamu Bbaibbele a Musyobo wa Buumi buyootobela Kuboola Kwabili.

Kutegwa muzeezo wa “cuulu ca myaka” kakutaninga sika kuboola kwabili ubeleke, kweelede kuzumanana lyoonse kuba musyobo wa “kunjilana” akataa “musela uuno” a “musela uuciboola” nokuba leelyo Messiah kaboolede kale.

Cuulu ca Myaka: Kupunga Bulelo Bwa Myaka iili Cuulu Butali mu Bbaibbele image

Kutegwa muzeezo wa “cuulu ca myaka” ubeleke kuli baabo basyoma kuti cuulu ca myaka ciyoosika kakutaninga sika kuboola kwabili, kweelede kuba kuzumanana “akunjilaukana” akataa “musela uuno” a “musela uuciboola” nokuba kwanikwiindide kale kuboola kwabili kwa Messiah. Busofwaazi bweelede kuzumanana kuba antoomwe a bululami; aabo batanunudwe, balaa zinyonyoono, alimwi a bantu bakonzya kufwa, beelede kunookkala antoomwe abantu ibakabuka kuzwa ku bafu, batakwe cinyonyoono, alimwi batafwi. Nokuba boobo, ooyu muzeezo wiingilila makani aali muzibalo zimbi, aayo aasindingenye kupandulula kuboola kwa Messiah kuti kwiiminina mamanino aa musela, kubuka kuzwa ku bafu kwa banunudwe abatanunudwe, lubeta lwa baluleme abasofweede, a kulengulula nyika bupya.

Waldron ukosozya bubi bwa makani aa Lusyomo lwa Bbaibbele oolo lujatikizya misela yobile ku muzeezo wa ciindi eelyo kwakwiindide kuboola kwabili [parousia] naa “cuulu ca myaka” ca kaindi kasyoonto buyo: Mpaali aawo cuulu ca myaka mpocinga casekkelelwa ikuti kakuli biyo misela yobile? Hena inga cabikkwa mu musela uuno naa mu musela uuciboola? Masimpe ngakuti cuulu ca myaka taceeleli mumisela yobile pe. Nkaambo nzi ncociteeleli mumusela uuno? Nkaambo cuulu ca myaka cicitika kuzwa a kuboola kwabili kwa Messiah. Nkaambo nzi ncociteeleli mumusela uuciboola? Nkaambo kunoonyina muntu uusofweede uutaninga buka kuzwa kubafu uucinooliko mumusela ooyo. Eelyo notwiibaluka kuti kunyina ciindi cilaakatikati ka misela yobile eeyo alimwi kunyina ciindi cimbi kunze lya misela yobile eeyo, nkokuti kunyina busena buceede bwa muzeezo wakuti kuboola kwabili kuyoosolweda cuulu ca myaka.

Ciyubunuzyo 20 Cilainduluka Kwaamba, Muciindi ca Kutobela, Zintu zicitika mu Ciyubunuzyo 19:11-21.

Mu Ciyubunuzyo 19:11-21, Messiah ulazunda akunyonyoona masi woonse aalwana bulelo bwakwe. Mulaka wa kuzunda kwa Messiah ulizukide, uligozyede, alimwi ulimaninide. Ikuti Ciyubunuzyo 20 nicali kunga cabalwa kutobelanya ciindi, tacimvwiki kubaa maanu mukwaamba kwaangwa kwa Saatani kuti alesyegwe kucenga masi nkaambo masi aayo Saatani ngaakali kweena aciindi cimwi akamaninina kukomwa. . . .

Mbwaanga kuboola kwa Yahushua kuyoobusyila boonse ku bulemu bwa kujulu aabo basyoma muli nguwe (mukonzyanyo uupedwe, Mateyo 24:31; Johane 6:39-40), alimwi kweendelanya a Ciyubunuzyo 19:18, 21 boonse bakajaigwa, kunyina naba omwe uunga wacaala kuyoonjila mu “cuulu ca myaka” kakwiindide kuboola kwabili akuzuzya nyika muciindi cili coonse.

Cuulu ca Myaka: Kupunga Bulelo Bwa Myaka iili Cuulu Butali mu Bbaibbele image

Kutaanguna, 1 Bakolinto 15:25-26 baamba kuti Messiah “Nkaambo uleelede kweendelezya mane do Yahuwah nanoyoobikkide basinkondonyina boonse kunsi lya maulu aakwe. Sinkondonyina musyaalizi uuyoolobesegwa ndufu.” Eeco cijatikizya “Ndilyonya naayooba mamanino, nayootambika bwami kumaanza aa Yahuwah wisi, nayoolobesezya boonse beendelezi abami abasimutwe” (1 Bakolinto 15:24). “Mamanino” (15:24) aleendelana a kunyonyoona lufu (15:26), eelyo mibili yesu iikonzya kufwa noyiyoosandulwa a “kusamikwa butafwiki” (15:52-54). Ciyubunuzyo 19:11-21 cipandulula ciindi ca kuboola kwabili (muci Giliki ati parousia) kwa Messiah mpeenya aciindi eeco kufwa akunyonyoonwa kwa zintu “zyoonse.” Ciyubunuzyo 20:7-9 acalo cifwanikisa kunyonyoonwa akufwa kwa masi aayo aakabungene antoomwe kuti azinge “kulwana” Messiah a cikombelo cakwe “eelyo cuulu ca myaka caakusika kumamanino.” Zyoonse zintu eezyo ziyoocitika a “kuboola” kwa Messiah, nkokuti aciindi ca parousia (1 Bakolinto 15:23). Eeco ciiminina kuti Ciyubunuzyo 20 ceelede kwiindulula kwaamba caambidwe kale mu Ciyubunuzyo 19, mpoonya ciindi ca parousia ceelede kucitika kuzwa waawo, kutali kiitaninga sika “myaka iili cuulu.”

Venema ukosozya kuti, “Kweendelana akataa zilengaano eezi—mu mulaka, mumikonzyanyo, mukubelesya cishinshimi ca Cizuminano Cakale, a zintu zicitika muli ncico—cili sindingene akujatila maanu cakuti cikonzya buyo kwaambilizya busanduluzi bomwe: zyoonse zyobile zisandulula ciindi ca musela nceenya, zintu zicitika nzyeenya amamanino aamusela ngeenya.” Kusanganya waawo, mbwaanga akuboola kwa Yahushua uyoopa bulemu kuli boonse basyoma muli nguwe (mbuli bwaamba, Mateyo 24:31; Johane 6:39-40), alimwi kweendelanya a Ciyubunuzyo 19:18, 21, bamwi boonse bayoozaya, kunyina uutikacaale kuti akanjile mu musela uutobela-parousia wa “myaka iili cuulu” akuzuzya nyika lwabili.

“Myaka iili Cuulu” a “Kubuka Kuzwa Ku Bafu Nziindi Zyobile”

Makani eeni aali mu Ciyubunuzyo 20 atondezya kuti, majwi aakwaamba kuti “myaka iili cuulu”, maambila mbali nokuba aamikonzyanyo, kuleka myaka iili cuulu bwinibwini.

Ciyubunuzyo 20:4 caamba baabo “baboola ku buumi” (muci Giliki = ezēsan), eeco caambwa kuti “nkubuka kuzwa ku bafu kutaanzi” mu Ciyubunuzyo 20:5b. Aabo basyoma kuti kunyina bulelo bwa myaka iili cuulu balanganya “kubuka kutaanzi” kuti mbobuumi bwesu bupya akukamantana aa Messiah, nokuba kubuka kwa Messiah oomo basyomi mobayootola cibeela kabali mu moza. Mabala aakanana Ciyubunuzyo 20:4-6 apa twaambo twini ncokubelesyegwa bbala lya [ezēsan] ziindi zyobile kuti taliiminini kubuka ncobeni mumubili kwaandaanyidwe myaka iili cuulu pe.

Zibalo zikonzyene mu Cizuminano Cipya a Cizuminano Cakale mu Ciyubunuzyo 20:4-6, zitondezya kuti “kubuka kutaanzi” nkwamu moza alimwi kuyootola busena kakutaninga sika kubuka kwamamanino, kwa bantu boonse, mumubili aciindi ca kuboola kwabili naa [parousia].

Cuulu ca Myaka: Kupunga Bulelo Bwa Myaka iili Cuulu Butali mu Bbaibbele image

Zibalo zikonzyene mu Cizuminano Cipya a Cizuminano Cakale mu Ciyubunuzyo 20:4-6, zitondezya kuti “kubuka kutaanzi” nkwamu moza alimwi kuyootola busena kakutaninga sika kubuka kwamamanino, kwa bantu boonse, mumubili aciindi ca kuboola kwabili naa [parousia].

Busanduluzi bwa kubuka ooko kuli muli Johane 5 amu Ciyubunuzyo 20 kuleendelana kapati. Muli Johane 5:25 “iwoola lya kuboola kwabili nkolili kale: kubukila ku buumi kwa baabo bafwide mumubili kulalibonya cino ciindi mbuli buumi bwa baabo bafwide mu muuya,” kakuli muli Johane Johane 5:28 “mazuba aacizya kumbele, aa kubuka kwa ciindi ca kuboola kwabili ngaatondezyedwe. Ijwi lya Mwana lilaa nguzu kapati zya kulenga buumi bwa muuya cino ciindi, aboobo linoolaa nguzu kapati kuciindi eeco zya kubusya bafwide.”

Kulisalazyidwe akataa BaEfeso 2:5-7 a Ciyubunuzyo 20:4-6. BaEfeso 2:5-6 babelesyede majwi mbuli aakuti “wakatupa buumi,” “wakatubusya kuzwa kubafu,” akuti “wakatupa busena mubulemu bwa kujulu” nobaambilizya kubuka mu moza antoomwe a Messiah mumusela uuno, wa mazubaano. Mbuli mulembi wa Cizuminano Cipya Wright mbwaamba, “Kakwiina kudyakaizya bulangizi bwa kubuka kuzwa ku bafu kwa masimpe ooko kuciboola, mbwaanga cikombelo cipona muciindi cilaakatikati ka kubuka kwa Messiah abuumi bwaco buciboola, eeco ciiminina kuti kubelesyedwe twaambyo mukwaamba ‘kubuka kuzwa ku bafu’; mulaka ulakonzya kuyiisyigwa kwaamba bukkale bwa Bunakristu oobo bupanduludwe mu [BaEfeso] 2:10.” Eeco cileendelana a Ciyubunuzyo 20:4-6 mukuti, mutwaambo tobile toonse, majwi aamba buumi akubuka kuzwa ku bafu alabelesyegwa mu moza amu maambila mbali, aabo batola cibeela mu zintu eezyo balikkede kabaliibide mumasena aakujulu, alimwi eeco ciindi ncicecino. Mulaka uukonzyanya wa kuzyalululwa mumoza nanka “kubuka kuzwa ku bafu”, majwi aakusandulula kubuka kuzwa ku bafu mbuli bwaambidwe mu Bakolose 5:17; Galatiya 6:15; Bakolose 2:12-13; and 3:1-4. 21

Eeci cileendelana aceeco Yahushua caakaamba muli Luuka 20:37-38 (langa amuli Mateyo 22:31-32; Maako 12:26-27), “Lino kumakani aakubusyigwa kwa bafu, sena tamunabala mubbuku ndyaakalemba Mozesi mpaakalemba akaambo ka citeyo cakali kuyaka, aawo walo mpaamba Mwami LEZA WA ABULAHAMU, A LEZA WA ISAKA, A LEZA WA JAKOBO. Lino ooyo tali Leza wa bafwide pele ngu Leza wa bazumi; nkaambo boonse baponena muli Nguwe.” Ibbala ndaakabelesya Yahushua lya “kubusyigwa” mu kampango. 37 ndyakuti egeirō, ngumwi muyanda wa mabala aabelesyedwe mu Cizuminano Cipya aayo aambilizya “kubuka kuzwa ku bafu”. Ikaambo keni aawa nkakuti Yahushua wakali kusalazya kubelesya mulaka wa “kubuka kuzwa ku bafu” mukusandulula Abulahamu, Isaka, a Jakobe kabali muciimo cilaakatikati, kutali ciimo ca mubili uubusyidwe kuzwa ku bafu. Mumajwi amwi, Yahushua ubelesya bbala lya egeirō muli Luuka 20:37, munzila njeenya aabo basyoma kuti kunyina bulelo mu cuulu ca myaka mbobabelesya bbala lyakuti anastasis, mu Ciyubunuzyo 20:5-6.

Kwiimpanya inzila zya “kutaanzi-kwabili” mu Ciyubunuzyo 20:4-6:

Kuyungizya waawo, kuli “majwi aayubununa” cakugaminina mu Ciyubunuzyo 20:4-6 aalulamika kusandulula bbala litaanzi lya ezēsan (mu Ciyubunuzyo 20:4) mu moza, mpoonya lyabili lyakuti ezēsan (mu Ciyubunuzyo 20:5) kuti lijatikizya mubili. Mu Ciyubunuzyo 20:5-6 “kubuka kutaanzi” a “lufu lwabili” ziligaminide kwaambwa; “kubuka kwabili” a “lufu lutaanzi” tazyaambidwe, pele zyaambwa cakubembeleka mumbali. Nokuba boobo, ibbala lyakuti ‘kutaanzi’ (prōtos) antoomwe alya “kubuka”, kunyina kumbi nkolijanwa mu Bbaibbele pele buyo waawa. Kubelesya

Mu Ciyubunuzyo akumasena amwi, kubelesya bbala lya “mutaanzi” a “wabili,” “wakaindi” a “mupya,” “mutaanzi” a “wamacaalizyo” aayo mabala aandaanya bubambe, kutali bweende bwa zintu zikonzyene kwakaindi kasyoonto.

Cuulu ca Myaka: Kupunga Bulelo Bwa Myaka iili Cuulu Butali mu Bbaibbele image

Bbala lya “kutaanzi” antoomwe alya “kubuka”, litupa cijuzyo eeco citondezya kuti ooko “kubuka kuzwa kubafu kobile” kwaambidwe mu Ciyubunuzyo 20:4-6, mubwini, kuliimpene bweende.

Kwiinda myaka iili 200 yakainda, Alexander Fraser wakatondeka kuti, “Mabala aakuti, kutaanzi a kwabili, alibelesyedwe mu Mangwalo mukwiimpanya ziiyo eezyo munzila imwi kazikonzyanya, pele munzila zimwi kaziimpene, nkaambo inga katuyoolubizya kuyeeyela cimwi mucibaka ca cimbi.” Mu Ciyubunuzyo amumasena aambi, kubelesya bbala lya “citaanzi” a “cabili,” “cakaindi” a “cipya,” “citaanzi” a “camacaalizyo” aayo mabala aandaanya bweende bwa zintu, kuleka buyo kutobelana kwa zintu zitola busena zikonzyanya. Aboobo, mu “kubuka kutaanzi” takuli buyo kutaanzi mu kubuka kuzwa ku bafu kobile kukonzyanya pele kulaandaanyidwe kuzwa ku “lufu lwabili” antoomwe a “kubuka kwabili” ooko kusendekezyegwa. Ncobeni, masimpe kuti “kubuka kwabili” takwaambidwe cigaminina muli lwako, aboobo oobo mbo bumboni bwakuti kubuka “kwabili” nkwa musyobo wiindene kuzwa ku kubuka “kutaanzi”: “Johane ulakaka kupunda zina lya ‘kubuka kwabili’ mu kampango 20:13 [nokuba muli ka 20:5-6], kutali nkaambo kakuti kubuka kuzwa ku bafu takuli mumuzeezo, pele nkaambo kakuti walo ulombozya kulesya muzeezo wini ooyu … wakuti ‘bamwi bafwide boonse’ bayoopona ‘buumi’ mukwaamba cabwinibwini eelyo nobaya ‘kwiimikila alimwi’ kabalaa mibili… ‘Kubuka,’ kwabili kwa baabo bateempwi, takukonzyi nokuba aasyoonto kwaambwa boobo nkaambo takutozyi ku buumi butamani, pele ku lufu lwabili.”

Ooku kubelesya bbala lya “kutaanzi” a “kwabili,” “kwakaindi” a “kupya,” “kutaanguna” a “kwamacaalizyo” mbuli majwi aayimpana, kutali aatobelana akutola busena, kulajanwa mu Cizuminano Cipya coonse. Fraser waamba kuti, “Mangwalo ziindi zinji aambilizya kuzyalwa kwabili naa kupya. Kuzyalwa kutaanzi nkwakuzyalwa mu mubili. Saa ncintu ciyandika na akuli bwabili na? … Kuzyalwa kwabili kakwiina kudonaika nkwa maambila mbali.

Mu 1 Bakolinto 15:22, 42-46, “Adamu mutaanzi” wakalaa mubili uufwa, wa bulongo alimwi wakaleta lufu; “Adamu wamacaalizyo” wakalaa mubili uutafwi, wa moza alimwi wakaleta buumi. Mu 1 Bakolinto 15:47-49, “muntu mutaanzi” wakazyila ku bulongo alimwi ngwa bulongo bwaansi; “muntu wabili” uzyila kujulu alimwi ulaa bulemu bwa kujulu. Mubandi ookwa Paulu wa “Adamu mutaanzi a wabili” a “muntu mutaanzi a wabili” ncibeela ca mibandi mipati ya zintu zya kwiimpanya, kusanganya a mubili “mutaanzi” naa “waanyika” (“wabulongo”) mpoonya nkokutobela mubili wamu “muuya” (“wakujulu”) (1 Bakolinto 15:42-44, 46-49).

Muli Maako 2:21-22 Yahushua ubelesya “cakaindi” a “citana fwinyana” (cisani ; waini a nkomo zya makutu) kwiimpanya buumi “bupya” oobo ngo mulumbe mubotu Yahushua ngwaakaleta, mukwiimpanya ku tusinyansiya a ziyanza zya buJuuda “zyakaindi” (langa amuli Luuka 5:36-39). Mu 2 Bakolinto 5:17 Paulu nabelesya bbala lya “zintu zikulukulu” a “zipya” , eeco cilisalazyide kutondezya kwiimpana ncobeni kuponena buumi muli Messiah kwiinda kupona buumi kakwiina Messiah. Mbweenya buyo, mu BaEfeso 4:22-24 amu Bakolose 3:9-10 Paulu wiimpanya “buntu bukulukulu” (muntu uutaninga sanduka) ku “buntu bupya” (muntu wakasanduka).

Kaambo keni kali mu Ciyubunuzyo 20:6 nkakuti bafwide mu Ciyubunuzyo 20:4 mbabaabo, kwiinda mukutola cibeela mu “kubuka kutaanzi,” bakainda kuzwa ku lufu akuya ku buumi kabataninga fwa mumubili.

Cuulu ca Myaka: Kupunga Bulelo Bwa Myaka iili Cuulu Butali mu Bbaibbele image

Kaambo keni ka Ciyubunuzyo 20:6 nkakuti ibafwide mu Ciyubunuzyo 20:4 mbabaabo, kwiinda mukutola cibeela mu “kubuka kutaanzi,” bakainda kuzwa ku lufu kuya ku buumi kabataninga fwa lufu lwa mubili; mbube, balaangulukide kuzwa ku nguzu zya lufu lwabili eelyo nobafwa mumubili. Balo balaa lwaanguluko oolu nkaambo, kabataninga fwa mu mubili, Messiah wakabaangulula kuzwa kubuzike bwabo kwiinda mu bulowa bwakwe, akubabamba bulelo bwa bapaizi. Alikke uufwide kali Munakristu ngulaa coolwe cakulelekwa boobo. Mumajwi amwi, Ciyubunuzyo 20 ncileleko ca Banakristu bafwide.

Kuzisanganya zyoonse, “kubuka kutaanzi” kucitika mumusela uuno, nkwa mumuuya (nkokuti, kukamantana aa Yahuwah kwiinda mukweendelana aa Messiah), alimwi eeci cijatikizya basyomi balikke; “kubuka kwabili” kusendekezyegwa nkubuka kwa boonse kumamanino aa musela, nkwa mubili, alimwi kuguminizya bantu boonse. “Lufu lutaanzi” (lusendekezyegwa) ncibeela ca buumi buno, ndwa mubili, ndwa kaindi kasyoonto, alimwi lujatikizya bantu boonse; “lufu lwabili” luyoocitika bwanoomanide buumi buno, ndwa mumuuya (nkokuti, kwaandaanyigwa kuzwa kuli Yahuwah nkaambo kakwaandaana aa Messiah), nkwa lyoonse kukabe kutamani, alimwi kujatikizya buyo baabo batasyomi.

Kukosozya Makani

Cizuminano Cipya cituletela nzila zyobile oomo “musela ooyu” wa cinyonyoono a zintu zya ciindi cisyoonto, muutobelwa aa “musela uuciboola” ooyo uunooliko lyoonse kukabe kutamani kakwiina cinyonyoono. Nokuba kuti wakatalisyigwa aa kuboola kwa Messiah kutaanzi, “musela uuciboola” uyooloba aciindi ca kuboola kwakwe kwabili, eeco ciyokwiiminina kubuka kuzwa ku bafu kwa bantu boonse, bacipona abafwide, akuyakulula zilengwa leza zyoonse. Zyoonse zyobile, Ciyubunuzyo 20 a Mangwalo woonse taakwe busena, bwa ciindi cisyoonto nokuba bwa ciindi cilamfu, nokuba “buleli bwa myaka iili cuulu” bwa Messiah abasaante bakwe butobela kuboola kwabili [ parousia].


Eeci cibalo tacili ca-WLC cakalembwa aaba Jonathan Menn, J.D., M.Div.

Twakagwisya mucibalo citaanzi woonse mazina aabakomba mituni ngobaita Taata a Mwana, akubikka mucibaka cangawo mazina aabo eeni. Kuyungizya waawo, twakajokolosya mu Mangwalo mazina aa Taata a Mwana, mbuli mbwaakalembedwe kutaanguna a balembi ba Bbaibbele bakayoyelwa moza. Nkamu ya-WLC

Eeci cibalo tacili ca WLC. Eelyo notubelesya zilembedwe aabalembi balaanze lya nkamu, tusimba buyo zyeezyo zyeendelana 100% a Bbaibbele a lusyomo lwesu cino ciindi munkamu ya WLC. Aboobo eezyo zibalo inga zyalanganyigwa kuti nzya nkamu ya WLC. Twakalelekwa kapati amulimo wabalanda ba Yahuwah banjaanji. Pele tatukulwaizyi ndinywe nobeenzuma kutalika kubala zyaalembwa abantu aabo. Eezyo nzibaalemba, twakazigwisya mumalembe eesu nkaambo kanjaanji zililubide akubaa tumpenda. Cintu cuusisya ncakuti tucilangaula mbungano yamilimo iitakwe kampenda. Ikuti konyandidwe nkaambo ka [zibalo/milumbe] iitali ya WLC, kobikkila maanu ku Tusimpi 4:18. Kuteelela kwesu nkwakuti kasimpe Kakwe kalazyokoloka, eelyo mumuni nuuyaa kumwesya munzila yesu. Tulakayandisya kasimpe kwiinda buumi, nkanko tulavwuntauzya kufumbwa nkokakonzya kujanwa.

Mazina manjaanji aa Jelusalema mu Ciyubunuzyo

Ime ndasyoma kwiinda mu kuswata akupaila ikuti makani aali mu Bbuku lya Ciyubunuzyo, akataangunide kupegwa mu cilengaano ca Yahushua (1:1) ku Mwaapositolo Johane (1:1) kutegwa bapegwe zintu zibotu (zileleko 1:3) bazikombelo zili ciloba zya musela mutaanzi, (1:11) mucooko eeco mazubaano ncotunga twaita kuti kumbo lyacisi ca Turkey, aceeco cakali kwiitwa mu Bulelo bwa Loma kuti “Asia.”

Eelyo Johane naakatambula cilengaano eeci, walo wakacilemba mu bbuku lyakuvwungaila (1:9-11). Makani aa cilengaano aambilizya malailile aagaminide cikombelo comwe-comwe muli zili ciloba (zyaandaano 2-3), antoomwe azimwi zyaalibonya mucilengaano eezyo zyakacili kuboola akujatikizya kunyonyoonwa kwa munzi wa Jelusalema, kugola kwa “bweende bwa zintu zya kaindi” (nkokuti, kupa zituuzyo mu Tempele), kuleta “bweende bwa zintu bupya” kwiinda mu kukomba mu moza amu kasimpe. (Kukomba kwa Bunakristu kwakageme buumi bwa Messiah, lufu lwakwe, kubuka kuzwa kubafu, kuya kujulu, akulela) bulelo bwa bulemu buteeli bwa Yahushua.

Jelusalema ulaambwa kanjaanji mu bbuku lya Ciyubunuzyo lyoonse akuulikwa tuzina-zina twaambilizya twamamanino aa ciindi.

Mazina manjaanji aa Jelusalema mu Ciyubunuzyo image

Mbwaanga bunji bwa Ciyubunuzyo cijatikizya kunyonyoonwa ( ooko kwakali kuzyaa kuswena) a lubeta lwa “bweende bwakaindi” (nkokuti, kukombya zituuzyo mu Tempele), eeco taceelede kugambya kuti munzi mupati wa “bweende bwa kaindi” mpaageme bunji bwa Ciyubunuzyo. Jelusalema ulaambwa kanjaanji mu bbuku lya Ciyubunuzyo lyoonse akuulikwa tuzina-zina tusendekezya mamanino aanyika.

Jelusalema waambwa munzila yakuba afwaafwi mu Ciyubunuzyo 11:1-2:

1 Mpawo Ime ndakapegwa kasako kakupimya akwaambilwa kuti, “Nyamuka upime ŋanda yokwa Yahuwah wamana upime acipaililo, alimwi ubale abantu aabo bakombela mumo. Pele lukwakwa lwa ŋanda yokwa Yahuwah utalupimi ulusiye, nkaambo lwapegwa kuli bakunze. Aabo bayoolyatauka munzi uusalala kwa myezi iili makumi one ayibili.

Itemple lyakali mu Jelusalema mumusela mutaanzi (kuutana sika mwaka wa 70 A.D.). Kwaamba kujatikizya Tempele kubelesya mukonzyanyo nokuba moza nokuba cintu cilibonya aameso, ooko. nkweeta ku mizeezo munzi wini ooko tempele nkulyaayakidwe. Cisyoonto 2 ciya kumbele kwaamba kuti munzi uusetekene uyoolyataukwa kwa myezi makumi one ayibili. Eeci nciindi ceelene a Nkondo ya BuJuuda Ntaanzi mbuyaatola ciindi, yakatola mazuba kuzwa mu 66 kusikila mu 70 A.D.

Jelusalema alimwi ulaambidwe aakale mu caandaano 11 mu cisyoonto 8:

8 Nkabela mitumba yabo iyokwaalabana mumigwagwa ya munzi mupati. Zina lyakusempuzya lya munzi ooyo ngu Sodomu naa Ijipiti-ooko Mwami wabo nkwaakakankamininwa.

“ooko Mwami wabo nkwaakakankaminwa” –Yoonse milumbe mubotu yone a bbuku lya Milimo aambilizya Jelusalema kuti nkokuko Messiah nkwaakagagailwa

Mazina manjaanji aa Jelusalema mu Ciyubunuzyo image

Kuli zitondezyo zyobile aawa zyakulangisya kujatikizya “munzi mupati.” Kutaanguna, munzi wamacaalizyo ooyo wakali kwaambwa wakali Jelusalema (mu Ciyubunuzyo11:1-2). Aboobo, aaka kaambo kalikke nkakaamba munzi ooyu. Mukubelesya mabala munzila yeelede, inga kwayandika kupelenguysa ca lweeno mu misobano ya ciGiliki kuti tupilinganye busena bwaambwa aawa kuti buli kumbi kutali ku Jelusalema. Cabili, cibalo cipede makani aayumyayumya kuzyibya busena bwaambwa mu cilengaano. Oobo busena mbweenya mbobusena “Mwami wabo nkwaakakankamininwa” (ὅπου καὶ ὁ κύριος αὐτῶνἐσταυρώθη). Yoonse milumbe mibotu yone a bbuku lya Milimo yaamba Jelusalema kuti nkokwaakankamininwa Messiah.

Jelusalema alimwi ulaambidwe amucaandaano 11 mu cisyoonto 13:

13 Lino ciindi eeco nciconya, nyika yakazungaana kapati, eelyo cipaanzi cakkumi camunzi cakawa, nkabela bantu bakafwa mukuzungaana kwanyika ooku bakali zyuulu zili ciloba. Bantu bakasyaala bakayoowa kapati, eelyo bakalemeka Yahuwah wakujulu.

Munzi ooyu upanduludwe kuti wakalaa kati ka kuzungaana kwa nyika kupati. Eelyo kuzungaana nyika nokwaambwa mu Cizuminano Cakale, kanjaanji nkusandulula kusanduka kwa bweende bwa Mapolitikisi aa zyooko zyanyika akutobelanya mbeta zya Yahuwah. Ncobeni Jelusalema wakasubulwa mu lubeta lwamu 70 A.D. alimwi kwakaba kusanduka kupati mu bweende bwa mapolitikisi eelyo nkondo ya BamaJuuda niyakaalilwa kuzangila Bulelo bwa Loma.

Jelusalema ulangika aanga taambidwe mu zibeela zisyoonto, alimwi ciindi citobela ugaminide mu kampango 14:8:

8 Eelyo mungelo wabili wakatobela yooyo mutaanzi, kumwi kati, “Wawa, wawa Bbabbuloni munzi mupati! Wakanywisya bantu boonse waini wawo wabumambe!”

Tulakonzya kubuzya kuti, mbubuti Jelusalema mbwali mukampango aaka mbwaanga munzi waambidwe wiitwa kuti “Bbabbuloni Mupati”? Bwiinguzi ku mubuzyo ooyu mbuubauba kapati. Swebo tweelede kusandulula caambidwe aawa kuti mbusena bupya (butaninga kwaambidwe) nokuba bwaambidwe kale mu cibalo. Busena bwamamanino bwaambidwe munzi ngweenya ooyu buli mu kampango 11:13, ooyo ngotuzyi kale kuti ngonguwe waambidwe amu kampango 11:8 –munzi ooko Mwami nkwaakakankamininwa: ku Jelusalema. Ikuti aaka kampango kakataambi munzi waambidwe kale (Jelusalema) alimwi akuti munzi mupya, swebo inga twalangila kuti ooyo munzi waambwa kale munzila iizyibidwe mu cibalo.

Imunzi alimwi uli mumuzeezo mu kampango 14:20:

20 Lino nsaansa eezi zyakakandwa mucikandilo cazyo cilikunze lyamunzi, eelyo kuzwa mucikandilo eeci kwakazwa bulowa oobo bwakakunka mbuli mulonga uubbilwa kusikila mu ntambo zya mabbiza akulampa musinzo uulampa mamaile aali myaanda yobile.

Kunyina munzi uumbi uulangilwa kuba munzi waambwa waawa. Ooyu munzi ngonguwe ngweenya waambidwe amukampango 14:8. Musinzo uupimwa (1,600 mamaile) ulayandika kapati nkaambo wiiminina cooko naa busena bwanyika bupati aasyoonto kwiinda cisi ca Isilayeli camu Bbaibbele. Aawa bweende bwa zintu bupanduludwe nkuu cikandilo ca masaansa anze lya munzi (Jelusalema), mpoonya kukankaula bantu kwakataalukila kunjeleela ya munzi. Eeci cikonzya biyo kumvwisyigwa mubusanduluzi bwa cishinshmi bwa kutikaika malowa nibaazangila mfulumende BamaJuuda mu 66-70 A.D. akuyambukizya manyongwe ooko kwaasikila mu kunyonyoona alufu mu nkondo eeyo.

Ciindi citobela munzi nowaambidwe muu Ciyubunuzyo 17:5. Alimwi (mbweenya mbuli mu kampango 14:8), kwaambidwe kuti Bbabbuloni, pele aciindi eeci kakusalazyidwe kusandulula mu kampango 17:18.

Izina lilembedwe ankumo yakwe lyakali maseseke: BBABBULONI MUPATI NYINA WA BASIMAMAMBE AZISESEMYO ZYA NYIKA. (Ciyubunuzyo 17:5)

Mu caandaano eeci, kuli cilongwe cipanduludwe akataa Munyama a Najempwe (17:3). Munyama a sibwaamu nzintu zyobile zyaanzeene zipangana cilongwe antoomwe. Boonse bobile balaa makanze aanjilene (kwa ciindi cikubwene), alimwi boonse bobile batalikila mu cilongwe cabo antoomwe, (kwa ciindi cisyoonto). Sibwaamu, mu caandaano coonse, ulabonwa kuti munzi, mbuli mbutwajana mu kampango 17:18:

18 Ooyo mukaintu ngookabona munzi mupati uulela atalaa bami baanyika.” (Ciyubunuzyo 17:18)

Ncibotu kapati lyoonse Ijwi lya Yahuwah nolitupa cakupasunuzya malailile aakusanduluzya ndilyo! Atuzubulule nzyotwajana kusikila waano:

Kaambo kaambwa kucaalizya atala aawa kalacinca kuzwa kukuba manjezyeezya kuya munsaa kuba masimpe mubusanduluzi bwa munzi. Mukaintu ngo munzi mupati; Munzi uuli kuli, mbotunga twabuzya? Munzi uulela atalaa bami baanyika (17:18). Nguuli munzi uunga waba boobo? Tuceede biyo zintu zisyoonto zya kusala. Eeci cibalo kunooli caamba busena bupya, oobo butaambidwe kale musyule, biyobiyo tulacaazya kwaamba kuti Sibwaamu ngu Jelusalema.

Ino cibalo ca Ciyubunuzyo citwaambila nzi kujatikizya Sibwaamu?

“Pele nobaba balembi batamuzyi leza , abalo bakali kusumpauzya Jelusalema mu mibandi yabo kuti wakali munzi uubujula mazubaayo. Tacitus waamba munzi ooyu kuti “munzi uulaa mpuwo.” Pliny Mupati ubandauka kuti “kusikila waawo ooyu ngo munzi wiinda kuluulwa akataa minzi ya nsiku ya Kujwe.” Appian, waku Loma syaazyibwene wa milawo mulembi (mu mwaka wa. AD 160), wakawaamba kuti “munzi mupati Jelusalema” (Tacitus, mu bbuku lyakuti Histories 5:2; Fragments of the Histories 1; Pliny, mu Natural History 5:14:70; Appian, mu The Syrian Wars 50). The Sibylline Oracles, Josephus, abbuku lya Talmud balazuminana kwiita Jelusalema kuti “munzi mupati” (Sibylline Oracles 5:150–154, 408–413; Josephus, J.W. 7:1:1; 7:8:7.”

Jelusalema [sibwaamu] wakagwasyilidwe aa nguzu zya Bulelo bwa Loma (kusikila ciindi ca kuzangila mfulumende kwa bamaJuuda nikwaatalika mu 66 A.D. akumanina mu kunyonyoonwa kwa Jelusalema mu 70 A.D.).

Mazina manjaanji aa Jelusalema mu Ciyubunuzyo image

Mu zyaandaano zicaalizya zisyoonto zya Ciyubunuzyo, bunji bwa tuzinazina ooto tupandulula kunyonyoona munzi wa Jelusalema, kuli kudilimunwa akumwayaulwa. Tulakonzya kuganta tuzinazina twa Jelusalema mbwaanga baliswaangene a munzi ooyu mucooko oomo muuyakidwe—ooko Mwami nkwaakakankamininwa. Kanjaanji, ootu tuzinazina tubelesyegwa mu bbuku lyoonse oomo, tupedwe mulimo kusikila kumamanino.

Jelusalema mu zina waambidwe biyo ziindi zisyoonto (3:12, 21:2, 21:10) mu bbuku lya Ciyubunuzyo. Kuli kwaandaana kukondelezya akataa Jelusalema “wakaindi” (ooyo munzi wakabetekwa aa Yahuwah nkaambo ka mulandu wa kutyola cizuminano ca kukankamina Mwanaa Yahuwah) a Jelusalema “mupya”.

Nkaambo nzi kuzyiba munzi wa Jelusalema ncokali kaambo? Kuteelela Ciyubunuzyo cabululeme (mbuli mbucaakeelede kubalwa aa Yahushua kwiinda muli Johane), tulabona kuti eeli bbuku lilaa twaambo twa moza tunjaanji pele kalilaa musela omwe mumuzeezo. Eeli bbuku libandika mazubaa aazya kumbele lyesu (nokuba kuti eeco ncintu ciyungizyidwe mu bbuku). Kunze lyaboobo, eeli bbuku kanjaanji liyubulula cintu citola busena kwiinda mu mikonzyanyo ya cishinshimi eeyo iiyoosiya ciganto coongola kapati akataa Bunakristu, BuJuuda, a nyika kwa misela yabantu yoonse.

Mbuli Banakristu, eeli bbuku ncintu cileta kukulwaizya kuti swebo eeco ncotweelede kulangila kumbelaa mazuba, alimwi nokuba kumbelaa buumi buno, cisimpidwe mu mulimo ookwa Yahuwah mu ciindi amu misela. Bupaizi bwesu tabuyeeme ku busongo bwakulipungila, zintu zyeenzu zya maseseke aamalende, nokuba “zintu zya kubbejela” zikopanya maanu. Lusyomo lwesu luyakidwe atalaa mulimo ookwa Yahuwah mu nyika, mbuli mbuuyubunudwe akwaambwa mu mangwalo aa Cizuminano Cakale a Cipya.

Jelusalema-munzi-wa-kaindi


Eeci ncibalo citali ca-WLC cakalembwa aaba Jacob Toman.

Twakagwisya mucibalo citaanzi mazina aabakomba mituni ngobayita Taata a Mwana, akubikka mucibaka cangawo mazina mataanzi ngubaapedwe. Kuyungizya waawo twakajokolosya mutumpango ntotulembulude akubikka mazina aa Taata a Mwana, mbuli mbwaakalembedwe kutaanguna abalembi bamu Bbaibbele bakayoyelwa moza. Nkamu ya-WLC